Παναγιώτης Ήφαιστος

Καθηγητής, Διεθνείς Σχέσεις-Στρατηγικές Σπουδές

Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών

www.ifestos.edu.gr  -- www.ifestosedu.gr  --  info@ifestosedu.gr  -- info@ifestos.edu.gr

Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών 

Ευρωπαϊκή και Διεθνής Ασφάλεια

Διδάσκοντες: Καθηγητής Παναγιώτης Ήφαιστος - Ευαγόρου Λ. Ευαγόρας, Λέκτορας

Καθηγητής Παναγιώτης Ήφαιστος: www.ifestosedu.gr , info@ifestosedu.g r, ifestos@unipi.gr

Επικοινωνία με Λέκτορα Ευαγόρου Λ. Ευαγόρα: evaghorou@gmail.com   

Μαθήματα: Παρασκευή, 26/11 – Δευτέρα, 29/11 – Δευτέρα, 06/12 – Δευτέρα, 13/12 – Δευτέρα, 20/12 – Τρίτη, 21/12 – Τετάρτη, 22/12 – Δευτέρα, 10/01 που θα διεξάγονται από 17.15 έως και 21.00 στην Αίθουσα 105 του Κεντρικού Κτηρίου του Πανεπιστημίου.

Περιεχόμενα

• Προσέλευση και παρουσίες

• Γενικές επισημάνσεις – εισαγωγικές γνώσεις

• Κεντρικά και αλληλένδετα θεματικά πεδία

• Περιεχόμενο, επιστημολογία και μεθοδολογία

• Βιβλιογραφία

• Ροή μαθημάτων

•     Ανακοίνωση 3.12.2010 για την ροή των επόμενων μαθημάτων

•     Ανακοίνωση 9.12.2010

•     Ανακοίνωση 14.12.2010

•     Ανακοίνωση 2/1.2011

• Διαφάνειες

-----------------------------------------------------------------------

Προσέλευση και παρουσίες

• Τρία διαλείμματα των 15 λεπτών. Οι ώρες τηρούνται αυστηρά! Η λήψη παρουσιών θα γίνεται την ώρα έναρξης του μαθήματος.
• Μετά την παρέλευση 15 λεπτών από την έναρξη των μαθημάτων οι φοιτητές δεν γίνονται δεκτοί στην αίθουσα. Θα εισέρχονται στο διάλειμμα και θα σημειώνεται η ώρα προσέλευσής τους

Γενικές παρατηρήσεις-εισαγωγικές γνώσεις

Τα μαθήματα είναι σεμιναριακού χαρακτήρα. Η ανάλυση είναι αυστηρά περιγραφική και αξιολογικά ελεύθερη. Οι φοιτητές καλούνται να επισκεφτούν την διεύθυνση http://www.ifestosedu.gr/75IR%20and%20Governance.htm στην ενότητα Η ιδιομορφία του μαθήματος και το ευρύτερο πεδίο στο οποίο ανήκει για να διαβάσουν τις συναφείς επιστημολογικές και μεθοδολογικές επισημάνσεις που γίνονται εκεί. Το προπτυχιακό αυτό μάθημα, εξάλλου, εξετάζει μερικές σημαντικές πτυχές του διεθνούς συστήματος που εμπίπτουν πλήρως στο γνωστικό πεδίο του παρόντος μαθήματος. Αυτονόητο, οι γνώσεις που καλλιεργούνται σε ένα μεταπτυχιακό επίπεδο είναι πιο προχωρημένες και πιο εξειδικευμένες απ ότι στο προπτυχιακό.

Οι φοιτητές καλούνται να κατανοήσουν την σημασία μιας αξιολογικά ελεύθερης επιστημονικής και επιστημολογικής προσέγγισης που σκοπό έχει την κατανόηση και εμβάθυνση της διεθνούς πολιτικής και όχι τον ιδεολογικό επηρεασμό. Το διεθνές σύστημα αποτελείται από πολλούς δρώντες ετερογενών κοσμοθεωρητικών, πνευματικών καταβολών και ιστορικών ηθικοκανονιστικών δομών που καλούνται να συνυπάρξουν, να συνεργαστούν και να οργανωθούν ως «διεθνής  κοινωνία κρατών». Κατά συνέπεια –παρακολουθώντας και τις σχετικές διατυπώσεις του Παναγιώτη Κονδύλη– σκοπός των διδασκόντων είναι να περιγράψει τις μορφικά πανομοιότυπες αξιώσεις των κρατών (όπως εξάλλου καταγράφονται στους διεθνούς θεσμούς και στο νομικοπολιτικό σύστημα της ΕΕ) και να ερμηνεύσει την μορφή, τον χαρακτήρα, τις λειτουργίες, τα προβλήματα, τα διλήμματα και τις προοπτικές του διεθνούς συστήματος. Υπό αυτό το επιστημολογικό πρίσμα αναζητούνται αίτια και αιτιατά στην σύνθετη, πολύπλοκη και ρευστή διεθνή πολιτική με δεδομένη την απροσμέτρητη ποικιλομορφία μεταξύ θεμελιωδών στάσεων και συμπεριφορών (τόσο κρατικών όσο και διεθνικών) και ιδεολογικοπολιτικών εκλογικεύσεων που στηρίζουν αυτές τις θεμελιώδεις κοσμοθεωρητικές στάσεις κάθε δρώντα στην διεθνή πολιτική.  Η συλλογική ασφάλεια εδράζεται πάνω σε αυτό το σύνθετο και ρευστό πλέγμα κριτηρίων και παραγόντων. Η κατανόηση, κατά συνέπεια, της έννοιας «ασφάλεια» στην διεθνή πολιτική δεν εξυπηρετείται με την επιλεκτική και ιδεολογικά προσανατολισμένη εκλογίκευση των συμφερόντων του ενός ή του άλλου διεθνούς δρώντα. Για να γίνουν αυτά βαθύτερα κατανοητά θα προσπαθήσω να θίξω συντομογραφικά ζητήματα δεοντολογίας της επιστήμης και της συνάφειας των κοινωνικοοντολογικών  γεγονότων που προσδιορίζουν (και οριοθετούν) την διεθνή τάξη. Πιο συγκεκριμένα, τα σύνορα μεταξύ μιας κυνικής αποδοχής-παραδοχής των ιστορικών τετελεσμένων και αξιολογικά ελεύθερης περιγραφής των αναγκαίων και μη εξαιρετέων ιστορικοπολιτικών σχετικοποιήσεων είναι λεπτά και δυσδιάκριτα. Ο υποφαινόμενος, ριψοκινδύνευσε μια τέτοια εκλεκτική σχετικοποίηση στο Κοσμοθεωρία των Εθνών. Επισημαίνω, συναφώς, ότι πρόκειται για την πλέον δύσκολη αλλά και την πλέον κρίσιμη πτυχή των διεθνών σχέσεων καθότι αφορά καίρια αφενός την διεθνή τάξη και αφετέρου την «δικαιοσύνη» ευρύτερα, βαθύτερα (και εν πολλοίς ενόσω υπάρχουν αίτια πολέμου απροσδιόριστα ή «ιδιοτελώς» προσδιορισμένης), καθώς επίσης και τα όρια, τους περιορισμούς, τα διλήμματα και τα προβλήματα των διεθνών θεσμών και της συλλογικής ασφάλειας πιο συγκεκριμένα.

Για την αξιολογική ελευθερία μπορείτε να συμβουλευτείτε το ευρετήριο του βιβλίου μου ΟΙ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΩΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ διαδρομή, αντικείμενο, περιεχόμενο και γνωσιοθεωρητικό υπόβαθρο των διεθνών σχέσεων. ιδ. τις σελίδες 62-64 και 582-7. Αυτές οι παραπομπές, είναι ενδεικτικές και η βιβλιογραφία στην οποία θα μπορούσε να ανατρέξει κάποιος είναι πραγματικά αχανής. Για αιτιολόγηση και ιεράρχηση της σημασίας και αξιοπιστίας των κύριων εισαγωγικών κειμένων διεθνών σχέσεων βλ. και πάλιν το προαναφερθέν βιβλίο μου στις σελίδες 551-558 του ίδιου βιβλίου. Για τον ενδιαφερόμενο για εμβάθυνση θα συνιστούσα όλως ιδιαιτέρως το Ισχύς και Απόφαση του Παναγιώτη Κονδύλη και το επίμετρο του ιδίου στην μετάφραση του Carl Schmidt, Πολιτική θεολογία. Για κείμενα του Κονδύλη σε ηλεκτρονική μορφή και σχόλια βλ. επίσης Διαβάζοντας-σχολιάζοντας τον Κονδύλη, επίσης, Κονδύλης: Δοκίμια και άρθρα,  επίσης, Κονδύλης: Σοβαρά σχόλια-κριτικές

Ο διδάσκων θεωρεί ως δεδομένο ότι οι φοιτητές κατέχουν στοιχειώδεις γνώσεις για τις ιστορικές και θεσμικές πτυχές του διεθνούς συστήματος και της ιστορικής-θεσμικής διαδρομής της ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας. Είναι προς το συμφέρον των μεταπτυχιακών φοιτητών να γίνεται εμβάθυνση και όχι διδασκαλία επιπέδου προπτυχιακών. Όσοι φοιτητές, ιδιαίτερα αυτοί που δεν είναι απόφοιτοι διεθνολογικών τμημάτων, εκτιμούν ότι έχουν κενά, είναι απολύτως αναγκαίο να προετοιμαστούν εντατικά. Το ίδιο ισχύει για αποφοίτους διεθνολογικών τμημάτων που αισθάνονται ότι έχουν ανάγκη να επανακάμψουν στις προ-πτυχιακές γνώσεις.

Η πείρα διδάσκει ότι είναι αποκαρδιωτικό να υποχρεώνεται ο διδάσκων σε ένα μεταπτυχιακό κύκλο σπουδών να απαντά ερωτήματα και να αναλώνει χρόνο σε ανάλυση εισαγωγικών γνώσεων προπτυχιακού ή και λυκειακού επιπέδου ή να επιλύει απορίες που τίθενται με απλουστευτικά ερωτήματα που δείχνουν μεγάλο έλλειμμα θεωρητικής γνώσης. Αποκαρδιωτικό επίσης είναι όταν οι φοιτητές δεν είναι υποψιασμένοι για την αναγκαία και μη εξαιρετέα αξιολογική ουδετερότητα μιας επιστημονικής ανάλυσης (ή και εθισμένοι σε μια αντίθετη νοοτροπία) με αποτέλεσμα να θεωρούν τις σπουδές πανεπιστημιακού επιπέδου ως ευκαιρία έκφρασης ιδεολογικών θέσεων και γνωμών που είναι αναγκαίες στην πολιτική διαμάχη αλλά ακατάλληλες ως μέθοδος επιστημονικής κατάρτισης.

Πολλές εισαγωγικές γνώσεις ή και εμβάθυνση θεωρητικών ζητημάτων που αφορούν την διεθνή ασφάλεια καλλιεργούνται και σε άλλα παράλληλα μαθήματα. 

Κεντρικά και αλληλένδετα θεματικά πεδία

Όπως αναφέρθηκε στο πρώτο μάθημα, τα πεδία στα οποία θα δοθεί έμφαση θα είναι βασικά τρία:

·      Το διεθνές σύστημα / διεθνής κοινότητα/διεθνής κοινωνία

·      Διεθνείς κανονιστικές δομές που σχετίζονται με την ασφάλεια

·      Εστίαση του ενδιαφέροντος σε συγκεκριμένες περιπτώσεις που θα φωτίσουν το σημαντικότερο ζήτημα της διεθνούς ασφάλειας

Μια σχηματική περιγραφή του πεδίου που αυτά εντάσσονται είναι η εξής:

 Διεθνές σύστημα

            Ενδοκρατική τάξη

            Διακρατική τάξη

            Διεθνές δίκαιο - πολιτικές όψεις

            Αίτια πολέμου – παρεμβαλλόμενες μεταβλητές

            Κυριαρχία-διακρατικό σύστημα-διεθνείς θεσμοί

                        Ιστορικοπολιτικές πτυχές

                        Νομικές πτυχές

                        Πολιτικές πτυχές

                        Ηθικές διαμορφώσεις-νομιμοποίηση

Διεθνής ασφάλεια / άσκηση βίας / συλλογική ασφάλεια

          Κρατική στρατηγική           

Διεθνής τάξη – ηθική και δικαιοσύνη

          Διεθνές δίκαιο – Διεθνείς θεσμοί

          Διεθνικοί δρώντες

          Πόλεμος

          Διαλεκτική σχέση πολέμου – πολιτικής, σκοπών-μέσων

          Επέμβαση

                        Άσκηση βίας στο διεθνές σύστημα

                        Νομιμοποιητικά κριτήρια

                        Κριτήρια διανεμητικής δικαιοσύνης

                        Συγκριτικά περιπτωσιολογικές μελέτες

                        Διαλεκτική σχέση διακρατικής-ενδοκρατικής τάξης

Διεθνείς θεσμοί, ευρωπαϊκοί θεσμοί

            Δομή και λειτουργίες

            Συλλογική ασφάλεια

            Επέμβαση

            Ιστορικές πτυχές

            Πολιτικές όψεις των διεθνών θεσμών και του διεθνούς δικαίου

Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση

            Ιστορικοστρατηγικές πτυχές

            Διαλεκτική σχέση πολιτικής ενοποίησης

            Ευρωατλαντικοί θεσμοί άμυνας-ασφάλειας

Διεθνής τάξη, ασφάλεια, αίτια πολέμου

            Αίτια πολέμου ως παρεμβαλλόμενες μεταβλητές

            Μεγάλες δυνάμεις – επιδίωξη ισχύος

            Ηγεμονικές διενέξεις

            Στρατηγικές ηγεμονικών δυνάμεων

            Πυρηνικό ζήτημα, μέσα μαζικής καταστροφής

            Διεθνικοί δρώντες-διεθνής ασφάλεια, τρομοκρατία

Περιεχόμενο, επιστημολογία και μεθοδολογία

Το μάθημα, κατά κάποιο τρόπο, θεωρείται ότι είναι η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος της θεωρίας διεθνών σχέσεων που οι φοιτητές έχουν ήδη διδαχθεί το προηγούμενο εξάμηνο. Το διεθνές σύστημα προσδιορίζεται από το γεγονός της κρατικής κυριαρχίας και την συνεπαγόμενη διεθνή αναρχία. Το καθεστώς αυτό ορίζεται και οριοθετείται από τις θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου, δηλαδή την διακρατική ισοτιμία, την μη επέμβαση και την εσωτερική-εξωτερική κυριαρχία. Μεταξύ των θεμελιωδών αυτών αρχών και των συμπαρομαρτούντων συνθηκών ή συμφωνιών παρεμβάλλονται τα αίτια πολέμου τα οποία δυσχεραίνουν την ευθύγραμμη εκπλήρωση του διεθνούς δικαίου και των διεθνών συμφωνιών. [βλ. σχετικό πίνακα]

          Η κατανόηση των αιτιών πολέμου αποτελεί προϋπόθεση σωστής γνώσης για το διεθνές σύστημα και των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα κράτη. Υπάρχουν πολλές ερμηνείες πέραν τόσο για αυτά τα αίτια πολέμου, όσο και την ιεράρχηση των σημασιών. Σκοπός μιας διδασκαλίας υψηλής στάθμης στο δύσβατο πεδίο της διεθνούς πολιτικής είναι να γίνει σωστή περιγραφή απαλλαγμένη γνωμών και στρεβλών ιδεολογικών φακών και σωστή ερμηνεία του σύνθετου πλέγματος παραγόντων και κριτηρίων που επηρεάζουν τα διεθνή φαινόμενα.

Η προαναφερθείσα δομή κυριαρχίας-αναρχίας σημαίνει ότι απουσιάζει μια διεθνής ρυθμιστική εξουσία και ότι η εφαρμογή των συμφωνιών εξαρτάται από τα αίτια πολέμου. Το γεγονός αυτό σημαίνει ότι φαινόμενα όπως ο ηγεμονισμός, ο αναθεωρητισμός, οι απειλές και οι ανακατανομές ισχύος δημιουργούν έλλειμμα διεθνούς ασφάλειας. Τέτοιο έλλειμμα δεν θα υπήρχε, βέβαια, αν εφαρμοζόταν ευθύγραμμα το γράμμα και το πνεύμα του Καταστατικού Χάρτη των διεθνών θεσμών. Η ισχύς και η κατανομή της μεταξύ των κρατών, κατά συνέπεια, ενέχει βαθύτατες διανεμητικές προεκτάσεις.

Το έλλειμμα ασφάλειας προκαλεί έντονο διακρατικό ανταγωνισμό για ισχύ. Επιπρόσθετα στο σύγχρονο διεθνές περιβάλλον τα κράτη έχουν να αντιμετωπίσουν νέες απειλές πέραν των κρατικών δομών. Το γνωστικό αντικείμενο του μαθήματος εξετάζει τις παραμέτρους που αφορούν στην διεθνή και ευρωπαϊκή ασφάλεια και επικεντρώνονται κατά κύριο λόγο στις κρατικές στρατηγικές επιδίωξης ισχύος. Επιπρόσθετα αναλύονται τα αίτια πολέμου που αποτελούν και τον πυρήνα του κρατικού ανταγωνισμού. Αν και η ασφάλεια αποτελεί ζήτημα υψηλής προτεραιότητας της στρατηγικής ενός κράτους, επειδή τα ζητήματα στρατηγικής που το εμπεριέχουν εξετάζονται σε άλλο μάθημα, η έμφαση όσον αφορά την διεθνή ασφάλεια θα δοθεί στο διεθνές σύστημα και τους δρώντες στο τρίτο επίπεδο, δηλαδή το διεθνές σύστημα.

Στον βαθμό και έκταση που κρίνεται αναγκαίο, εξετάζεται το πως η δομή του άναρχου διεθνούς συστήματος επιδρά στον τρόπο εξασφάλισης της κρατικής επιβίωσης καθώς και το πως τα διλήμματα ασφαλείας των κρατών καθορίζουν την κρατική στρατηγική. Παράμετροι όπως το διεθνές δίκαιο, η διεθνής συνεργασία και η παγκόσμια διακυβέρνηση εξετάζονται ως φαινόμενα που συναρτώνται με τις κρατικές επιλογές για προστασία του εθνικού συμφέροντος. Το φαινόμενο της διεθνούς βίας,  ιδιαίτερα με τον χαρακτήρα που έχει αυτή σήμερα θα τύχει συγκεκριμενοποίησης και εξέταση των συνεπειών. Καίριο ζήτημα του παρόντος και του μέλλοντος, ασφαλώς, είναι τα μέσα μαζικής καταστροφής, ιδιαίτερα τα πυρηνικά όπλα και το συναφές ζήτημα της διασποράς των όπλων αυτών. Η κατοχή και χρήση πυρηνικών όπλων αλλά και το πως η πυρηνική αποτροπή επηρεάζει την διεθνή ασφάλεια αποτελεί κρίσιμη θεματική για την μελέτη του γνωστικού αντικειμένου.

Στον βαθμό και στην έκταση που είναι αναγκαίο, επιπλέον, θα γίνει περιγραφή και ερμηνεία των πτυχών εκείνων της διεθνούς ασφάλειας που αφορούν την Ευρώπη.

Βασική επιδίωξη είναι η αποκρυστάλλωση των θεωρητικών και εμπειρικών παραμέτρων του υπό εξέταση γνωστικού πεδίου. Η εισαγωγική εξοικείωση με τις έννοιες θεωρείται δεδομένη και οι φοιτητές οι οποίοι αισθάνονται ότι έχουν ελλείμματα να μελετήσουν εισαγωγικά κείμενα καθότι δεν είναι παραγωγικό αντί μεταπτυχιακών παραδόσεων να χάνουμε τον πολύτιμο χρόνο της διδασκαλίας με εισαγωγικές αναφορές.

Τα μαθήματα θα είναι σεμιναριακού χαρακτήρα. Αυτό σημαίνει ότι απαιτείται προετοιμασία των φοιτητών και ενεργή συμμετοχή στην τάξη. Ειδικότερος στόχος του μαθήματος είναι να βοηθήσει τους φοιτητές να αναπτύξουν επιστημονική ευαισθησία, αντικειμενικότητα και ικανότητα ιεράρχησης των σημασιών των διαφόρων ερμηνειών και προσεγγίσεων. Η κριτική προσέγγιση των θεμάτων που θα αναλύονται δεν είναι μόνο ευπρόσδεκτη αλλά και προϋπόθεση ενός ενδιαφέροντος μεταπτυχιακού σεμιναρίου. Οι παρεμβάσεις, βέβαια, δεν πρέπει να αφορούν γνώμες αλλά να εδράζονται πάνω σε γνώση και να είναι επιχειρηματολογικά λογικές. Άλλο γνώση, άλλο γνώμη και αυτό είναι προϋπόθεση κάθε σοβαρού ακαδημαϊκού χώρου.

Βιβλιογραφία

27.11.2010. Τα κείμενα που αναφέρθηκαν στην τάξη στο πρώτο μάθημα και έπονται επιπλέον ανακοινώσεις και αναρτήσεις εδώ.

Για τα κείμενα που ο Καθηγητής Παναγιώτης Ήφαιστος προτείνει στο ευρύτερο πεδίο της διεθνούς πολιτικής βλ. Βιβλιογραφία που προτείνω στους φοιτητές -  http://www.ifestos.edu.gr/61bibliografia%20students.htm. Επίσης βλ. Κορυφαία βιβλία διεθνών σχέσεων - http://www.ifestos.edu.gr/82GoodBooks.htm

Επίσης στην ιστοσελίδα του συνδιδάσκοντος www.ifestosedu.gr τα εξής δοκίμια είναι συναφή και μπορείτε να μελετήσετε σύμφωνα με τις γνωστικές ανάγκες ενός εκάστου.

        Τονίζω ιδιαίτερα την διεθνή και ευρωπαϊκή νομιμότητα, νομικοπολιτική γνώση που αφορά κάθε πτυχή των συζητήσεων και την οποία καλείστε να μελετήσετε κατά προτεραιότητα. Το κυπριακό θα είναι ένα από τα κύρια ζητήματα περιπτωσιολογικού ελέγχου των θεωριών. Κάθε άλλη περίπτωση που θέτει ζητήματα διεθνούς ασφάλειας προσφέρεται, θα τονιστούν ιδιαίτερα, όμως, η Κύπρος, το Κόσοβο, το Αφγανιστάν 2001 και το Ιράκ 2003.

ΔΟΚΙΜΙΑ - ΑΡΘΡΑ - ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ

Διεθνής και ευρωπαϊκή νομιμότητα

 ►1) «International and European Rule of Law. 2) Διεθνής και Ευρωπαϊκή νομιμότητα 3) P.Ifestos, background information-Comments 4) Π.Ήφαιστος, σχόλια-πληροφορίες

►Κασιμάτης, Zayas, Λουκαϊδης, Shaw, Κονομής, Oberndoerfer, Επίμετρο: Ήφαιστος

Μέσα Μαζικής Καταστροφής

►Μέσα μαζικής Καταστροφής

Πολιτικές όψεις του διεθνούς συστήματος

►Θουκυδίδης: Ο διάλογος Αθηναίων-Μηλίων

►Πολιτικές όψεις του διεθνούς συστήματος και των διεθνών θεσμών.

►Στρατιωτική ισχύς και ελληνική εξωτερική πολιτική 1974-2004.

►30 χρόνια ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Ισχύς και δίκαιο στην διεθνή πολιτική: ελληνική εξωτερική πολιτική 1974-2004

►Δημοκρατία-Πόλεμος: εισήγηση σε συνέδριο

►The role of the United Nations System as a collective security system.

►Διακρατικές κανονιστικές δομές, διεθνικοί δρώντες και διεθνής διακυβέρνηση

►Συλλογική Ασφάλεια, Διεθνές Δίκαιο και θανατηφόρες αιτιολογήσεις.

►Διεθνής διακυβέρνηση, διεθνές σύστημα και ο ΟΗΕ

►Ο Θουκυδίδης και οι σύγχρονες διεθνείς σχέσεις.

►Θουκυδίδης- Παράδειγμα Διεθνών Σχέσεων

►Κοινωνικοπολιτική δομή του κόσμου, διεθνής διακυβέρνηση και συλλογική ασφάλεια

►Η βία στις διεθνείς σχέσεις

►εθνική Κοσμοθεωρία - Πανηγυρικός 25ης Μαρτίου

►Διεθνής Πολιτική Οικονομία (άρθρο)

►Ελλάδα 2030 κόσμος Εθνών

 Ευρωπαϊκή Ένωση

 ►Το θολό ιδεολογικό βασίλειο της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης

►Αναζητώντας μια ευρωπαϊκή κοσμοθεωρία

Ελληνική Εξωτερική πολιτική - Κυπριακό

 ►Causes of war and the European Option of Cyprus (essay)

►Ομιλία: Η ΕΕ και η πρόκληση της κυπριακής ένταξης (16.4.2004)

►Κύπρος- ΕΕ: δοκίμιο διαδρομή, σκοποί και αποτελέσματα. 

►-Ομιλία εις μνήμη Γιάννου Κρανιδιώτη

►στρατηγική - χειραφετημένη ανάλυση

►In Memoriam Γιάννου Κρανιδιώτη

►Ελληνική Εθνική Στρατηγική: η περίπτωση της ευρωπαϊκής προοπτικής της Κύπρου

►Προκλήσεις στο Αιγαίο, αποτρεπτική στρατηγική

Τονίζω ιδιαίτερα την διεθνή και ευρωπαϊκή νομιμότητα, νομικοπολιτική γνώση που αφορά κάθε πτυχή των συζητήσεων και την οποία καλείστε να μελετήσετε κατά προτεραιότητα. Το κυπριακό θα είναι ένα από τα κύρια ζητήματα περιπτωσιολογικού ελέγχου των θεωριών. Κάθε άλλη περίπτωση που θέτει ζητήματα διεθνούς ασφάλειας προσφέρεται, θα τονιστούν ιδιαίτερα, όμως, η Κύπρος, το Κόσοβο, το Αφγανιστάν 2001 και το Ιράκ 2003.

Ροή μαθημάτων

Α΄ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ:  29.11.2010

Οι πιο κάτω θεματικές θα διδαχθούν από τον κ Ευαγόρου.  Ο Π. Ήφαιστος θα κινηθεί στους κεντρικούς άξονες του μαθήματος συναρτώντας τα με τα πιο κάτω

Α1. Η Έννοια της Ασφάλειας

n Τι είναι ασφάλεια; / Γιατί και πως είναι κάποιος ασφαλής; / Τι συνιστά κίνδυνο;

n Γιατί ευρωπαϊκή και διεθνής;

n Προστασία από απειλές à τι είδους απειλές; ß αναζήτηση του τρόπου απαλλαγής από τις απειλές

n Τι απειλείται; à βασικές αξίες, επιβίωση, ασφάλεια, ταυτότητα

n Ευρύτητα ως προς τις πτυχές / αμφισβητούμενη έννοια

n Ποια η βασική μονάδα ανάλυσης; à κράτος / κοινωνίες μέσα στο κράτος / εθνικές ομάδες / άτομα

n Άλλες επιδιώξεις; à οικονομική κατάρρευση, υποβάθμιση περιβάλλοντος, κοινωνικές ανακατατάξεις, πολιτική νομιμοποίηση

n Μελέτη του θέματος της ασφάλειας στην βάση των θεωριών των Διεθνών Σχέσεων

για την έννοια της ασφάλειας

à Baldwin, David. (1997) “The Concept of Security”, Review of International Studies, 23(1): 5-26.

για μια εξέταση των διαφορών μεταξύ «εθνικής ασφάλειας», «διεθνούς ασφάλειας» και «παγκόσμιας ασφάλειας»

à Haftendorn, Helga. (1991). “The Security Puzzle: Theory-Bulding and Discipline-Bulding in International Security”, International Studies Quarterly, 35: 2-17.

à Walt, M. Stephen. (1991). “The Renaissance of Security Studies”, International Studies Quarterly, 35(2): 211-239.

Επίσης τα δοκίμια

►Συλλογική Ασφάλεια, Διεθνές Δίκαιο και θανατηφόρες αιτιολογήσεις.

►Κοινωνικοπολιτική δομή του κόσμου, διεθνής διακυβέρνηση και συλλογική ασφάλεια

-----------------------

Επιστολή 3.12.2010 για την ροή των μαθημάτων

6^ος κύκλος Μεταπτυχιακό

Αγαπητοί φοιτητές,

Συνέχεια των δύο πρώτων συναντήσεών μας, παρακαλώ όπως μελετήσετε τα πιο κάτω και μεριμνήσετε αναλόγως μελετητικά και όσον αφορά την συμμετοχή σας στην τάξη και τον τελικό έλεγχο γνώσεων. Όπως θα διαπιστώσετε στην συνέχεια, έγινε μεγάλη προσπάθεια να στοχευθεί η διδασκαλία, η βιβλιογραφία και τα θέματα. Ευελπιστούμε ότι η διευκόλυνση αυτή θα οδηγήσει σε δική σας σωστή μελέτη και εύρυθμη διεξαγωγή του μαθήματος.

Θεωρώντας ως δεδομένο ότι είχατε εποπτεία της θεωρίας που διδαχθήκατε το προηγούμενο εξάμηνο κρίθηκε σκόπιμο να συνδυαστούν συνοπτικά ο θεωρητικός προβληματισμός και οι εμπειρικές αναφορές. Από τα συμφραζόμενα της συνομιλίας σας με τον συν. Ευαγόρου κατάλαβα ότι επιθυμείτε μια πιο διευρυμένη και βαθιά κάλυψη των ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ Ή ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ζητημάτων της διεθνούς ασφάλειας. Θέλω να σας τονίσω ότι θα έχετε την ευκαιρία να επεκταθείτε σύμφωνα με τις επιθυμίες σας. Εκτός ότι θα σας παραπέμψω σε πάρα πολλά κείμενα, στα δεκαπέντε περίπου βιβλία μου θα βρείτε χιλιάδες αναλύσεις της ρεαλιστικής θεωρίας, του νεοφιλελευθερισμού, της κριτικής ανάλυσης, των μαρξιστών και άλλων επαναστατικών θεωρήσεων. Οι αναλύσεις, σύμφωνα με πάγιες επιστημολογικές και μεθοδολογικές επιλογές είναι αξιολογικά ελεύθερες, ιδεολογικά αποστασιοποιημένες και συναρτημένες με εμπειρικούς ελέγχους. Το μάθημα θα εξελιχθεί ως εξής:

Πρώτον, θα περιοριστούν οι περιπτωσιολογικές μελέτες, ενδεχομένως σε 1 ή 2 μαθήματα (ή και καθόλου αν κριθεί ότι καλύπτονται στην ροή των μαθημάτων), μάλλον τα τελευταία και θα τονιστεί η συγκριτική θεωρία με διαρκείς αναφορές σε παραδείγματα ούτως ώστε να μπορέσετε στο τέλος να αποκρυσταλλώσετε επιστημονική άποψη για αμφότερα, δηλαδή, τον στοχασμό και την πράξη.

Δεύτερον, θα καλύψουμε την συζήτηση στα δίπολα Πολιτικός Ρεαλισμός-Νεοφιλελευθερισμός, και Ρεαλισμός-Κριτικές αναλύσεις. Η βιβλιογραφία που ακολουθεί θα πρέπει απολύτως απαραίτητα να καλυφθεί εκ μέρους σας ταχύρρυθμα για να μπορέσετε το μάθημα να γίνεται σεμιναριακό σύμφωνα με τις προδιαγραφές που θέσαμε αφετηριακά. Για τον σκοπό αυτό και επί των κειμένων που θα παραπέμπουμε θα γίνεται εξέταση-πρόοδος είκοσι λεπτών σε κάθε μάθημα (μετά το πρώτο διάλειμμα). Θα έχουμε μια ερώτηση όπου σε λιγότερο από μισή σελίδα θα πρέπει να απαντάτε με τρόπο που δείχνει ότι έχετε μελετήσει, ότι μπορείτε να συγκροτήσετε κριτική σκέψη στην βάση αυτής της μελέτης (αλλά και της θεωρίας που διδαχθήκατε το προηγούμενο εξάμηνο που συναρτάται με αυτό και που καλά κάνετε να φρεσκάρετε ανάλογα με τις ανάγκες σας) και ότι μπορείτε πυκνά και περιεκτικά να συγκροτήσετε επιχειρηματολογικά θεμελιωμένη απάντηση. Η βαθμολόγηση των γραπτών θα μετρήσει σε ένα ποσοστό που θα αποφασιστεί. Θα ακολουθεί πυκνή σεμιναριακή συζήτηση όπου ονομαστικά θα ζητώ παρεμβάσεις σας και σχόλια. Θα τηρηθεί αυστηρά το ωράριο, θα γίνονται τρία δεκάλεπτα διαλείμματα και θα ελέγχονται ονομαστικά οι παρόντες. Θέλω να τονίσω ότι επειδή το μάθημα έχει αυξημένες απαιτήσεις –από επιστημολογική και μεθοδολογική άποψη υποχρεωτικά συνδυάζει από ότι  καταλάβατε την συγκριτική θεωρία με την πραγματολογική επαλήθευση– οι πρόοδοι θεωρούνται παγίως ως ευκαιρία για τους φοιτητές να έχουν καλύτερες πιθανότητες στον τελική βαθμολόγηση. Μπορεί βέβαια να ισχύσει και το αντίστροφο αν κάποιος δεν μελετά.

Τρίτον, στην βιβλιογραφία που ακολουθεί λαμβάνεται μέριμνα ούτως ώστε να υπάρχει συμπληρωματικότητα με την θεωρία που διδαχθήκατε στο προηγούμενο εξάμηνο. Για τα ξένα κείμενα που παραπέμπω παρακαλώ  όπως επιχειρείται να τα διασφαλίσετε ηλεκτρονικά μέσω της βιβλιοθήκης του πανεπιστημίου. Υπάρχουν βεβαίως και βιβλιοθήκες όπως αυτή της Παντείου όπου έχουν πολλά περιοδικά και ο επισκέπτης δύναται να τα φωτοτυπεί. Μερικά δυσεύρετα θα τα φέρω αύριο στο πανεπιστήμιο και θα μπορείτε να τα ζητήσετε και φωτοτυπήσετε από τον κ Ευαγόρου. Ότι εγώ έχω ηλεκτρονικά από αυτά που αναφέρω θα τα επισυνάψω ή θα τα αποστείλω ξεχωριστά.

Τέταρτον, η διεθνής ασφάλεια αφορά την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου από τους θεσμούς συλλογικής ασφάλειας αλλά και –ιδιαίτερα όταν δεν αυτό δεν εκπληρώνεται– από τις συμμαχικές πολιτικές και τις εθνικές στρατηγικές. Στον πυρήνα του προβληματισμού είναι το πνεύμα και το γράμμα των σχετικών αναφορών του Χάρτη του ΟΗΕ για την «διεθνή ειρήνη και ασφάλεια». Το ζήτημα λοιπόν είναι απειλή άσκησης βίας ή η άσκηση βίας στην διεθνή πολιτική και ο τρόπος αντιμετώπισής του φαινομένου αυτού. Συμπαρομαρτούντα είναι τα διεθνικά φαινόμενα που σχετίζονται με την διεθνή ασφάλεια και ασφαλώς το μέγα ζήτημα της διασποράς και ελέγχου των πυρηνικών όπλων ή άλλων μέσων μαζικής καταστροφής.

          Συνοπτικά αναφέρω ότι η Ρεαλιστική θεωρία προκρίνει την κρατοκεντρική προσέγγιση στα ζητήματα διεθνούς ασφάλειας, ο νεοφιλελευθερισμός την ηγεμονική διεύθυνση των διεθνών θεσμών και η κριτική ανάλυση, μεταξύ πολλών άλλων και ανάλογα με τον αναλυτή την διεθνική δράση και τις δια-κοινωνιακές δράσεις που κατά την εκτίμηση πολλών ή μερικών εξ αυτών θα αποδομήσουν ή αποδυναμώσουν το κράτος, θα απαλύνουν ή καταργήσουν την διεθνή αναρχία, τον ανταγωνισμό, την σύγκρουση και τον πόλεμο. Η κριτική ανάλυση δεν είναι κάποιο συνεκτικό ρεύμα σκέψης αλλά για εκατοντάδες ή και χιλιάδες συγγραφείς που κινούνται πάνω στις θέσεις που ανέφερα μόλις.

Την κριτική ανάλυση την αναλύω συγκριτικά σε κάθε σχεδόν εισαγωγικό βιβλίο μου, όπως βεβαίως και το δίπολο Ρεαλισμός-Νεοφιλελευθερισμός. Επειδή η κριτική ανάλυση ανήκει στην ευρύτερη ομαδοποίηση που ονομάζεται «μεταμοντερνισμός», παρακαλώ, για την κατανόηση της κριτικής ανάλυσης, μελετήσετε προσεκτικά το 4^ον και 5^ον κεφάλαιο του βιβλίου μου Κοσμοθεωρία των εθνών (Εκδ. Ποιότητα). Πιο κάτω θα αναφέρω περισσότερα και πιο στοχευμένα για τον μεταμοντερνισμό. Αυτή η ανάλυση όμως είναι αναγκαία και αν χρειαστεί ανατρέξτε στο Παναγιώτης Κονδύλης, Η παρακμή του Αστικού Πολιτισμού (Εκδόσεις Θεμέλιο) από το οποίο και αντλώ κατά το πλείστον.

Θέλω να διευκρινίσω ότι η δική μου επιστημονική θέση όσον αφορά την κριτική ανάλυση πρόκειται για ακόμη ένα ιδεολογικό ρεύμα, πλην συνοθυλευματικό και απείρως κατακερματισμένο και ότι βασικά συνειδητά ή ανεπίγνωστα τις τρείς τελευταίες δεκαετίες επικουρούν τις ηγεμονικές πολιτικές που υποστήριζαν οι νεοφιλελεύθεροι. Ασφαλώς, στο πλαίσιο του δεδομένου επιστημονικού πλουραλισμού που τηρώ αυστηρά, οι θέσεις σας στα σεμινάρια και στις εξετάσεις μπορούν να είναι όποιες θέλετε, φτάνει να είναι επιχειρηματολογικά βάσιμες. Εκφράσεις γνωμών, ιδεολογικών θέσεων και προσωπικών προτιμήσεων δεν τις θεωρώ επιστημονικά συναφείς.

Πέμπτον, το κορυφαίο ζήτημα διεθνούς ασφάλειας είναι η συλλογική ή μονομερής άσκηση βίας. Στο θέμα αυτό υπεισέρχονται ζητήματα οντολογικής συνάφειας, τάξης vs δικαιοσύνης, εξαιρέσεων ή αυστηρής τήρησης της διεθνούς νομιμότητας και επαναστατικών στάσεων που εμμέσως πλην σαφώς απαιτούν κοινωνική εξομοίωση και ή πολιτική εξίσωση ή πολιτικό έλεγχο.

Η διεθνονομική αρχή περί μη επέμβασης απαιτεί εμβάθυνση των διαφορών εσωτερικής πολιτικής και διεθνούς πολιτικής και ζητημάτων όπως τάξη / δικαιοσύνη εκατέρωθεν. Μερικά πράγματα αναφέραμε ήδη, παρακαλώ όπως μελετήσετε ιδ. το δεύτερο κεφάλαιο του Π. Ήφαιστος, Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (εκδόσεις Ποιότητα).

Για τον επαναστατισμό ως όρο και έννοια που διατύπωσε ο Martin Wight στο Διεθνής θεωρία (εκδόσεις Ποιότητα) θα βρείτε ανάλυση και σε πολλά βιβλία μου, κυρίως στο Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (εκδόσεις Ποιότητα). Επίσης και σε μερικά συναφή δοκίμια που έχω αναρτημένα στον δικτυακό μου τόπο. Σχετικές αναφορές υπάρχουν και στο βιβλίο του Hedley Bull Η άναρχη κοινωνία (εκδόσεις Ποιότητα) πολλά κομμάτια του οποίου αποτελούν βασικές αναλύσεις αυτού του μαθήματος. Θεωρώ σημαντικό να κατανοήσετε την έννοια επαναστατισμό καθότι βρίσκεται στο υπόβαθρο των ηγεμονικά εμπνευσμένων διεθνών επεμβάσεων ή σχεδίων πλανητικής ενοποίησης που πρεσβεύουν ιδεολογίες όπως ο μαρξισμός, ο διεθνιστικός φιλελευθερισμός, ο φασισμός ή αύριο κάποιες άλλες θεωρίες.

Τώρα, όλα τα θέματα που συζητούμε υπό το πρίσμα αξιολογικής ελευθερίας και δεοντολογικά εδρασμένων θεωρήσεων απαιτούν εποπτεία της έννοιας «πολιτική θεολογία». Για το ζήτημα αυτό μελετήστε το Καρλ Σμίτ, Πολιτική θεολογία (Λεβιάθαν 1994), χωρίς να παραλείψετε το επίμετρο του Κονδύλη. Στο βιβλίο αυτό θα ξεκαθαρίσετε στο μυαλό σας και πολλά ζητήματα που αφορούν τον φιλελευθερισμό, την έκτακτη ανάγκη (καίριο και ζωτικό ζήτημα για την κατανόηση της επέμβασης ως ζήτημα έκτακτης ανάγκης και ασφαλώς πολλά ζητήματα που αφορούν την ιδεολογική προσέγγιση των ανθρωπίνων υποθέσεων. Επιστημολογικά ζητήματα μπορείτε επίσης να βρείτε στο Krasner, Undrstanding International relations που αποστέλλω

Βασικός πίνακας προσανατολισμού των συζητήσεων είναι ο πίνακας στην σελίδα 347 του βιβλίου μου Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Καλείστε προγραμματικά και καθόλη την διάρκεια του μαθήματος να μελετήσετε κεφάλαια ή άρθρα για τις επεμβάσεις.

Την μελέτη του διεθνούς πάνελ για την διεθνή νομιμότητα στην διεύθυνση http://www.ifestosedu.gr/32RuleofLaw.htm

Των Περράκη / Οικονομίδη, Κόσσοβο (Εκδόσεις Σάκκουλα)

Το κεφάλαιο 7 του βιβλίου μου Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Το κεφάλαιο 3 του βιβλίου μου  Ιστορία, Θεωρία και πολιτική φιλοσοφία διεθνών σχέσεων (εκδόσεις Ποιότητα)

Το βιβλίο μου Ο πόλεμος και τα αίτιά του (εκδόσεις Ποιότητα) για την επέμβαση στο Αφγανιστάν.

Τα δοκίμια για τον Γιάννο Κρανιδιώτη που είναι αναρτημένα στην ιστοσελίδα μου και το άρθρο στην διεύθυνση http://www.ifestosedu.gr/63GreekStrategy.htm και το δοκίμιο http://www.ifestosedu.gr/6CyCausesWar.htm

Όπως και με τα άλλα θέματα, οτιδήποτε άλλο συναφές βιβλίο ή άρθρο ή πληροφορία στο διαδίκτυο που αφορά την άσκηση βίας και την επέμβαση.

Βιβλιογραφία και ροή μαθημάτων  

ΟΛΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΘΑ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΣΕ ΑΝΑΦΟΡΑ ΜΕ ΠΡΑΓΜΑΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΣΤΟΝ ΤΕΛΙΚΟ ΕΛΕΓΧΟ ΓΝΩΣΕΩΝ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ. – Τονίζω ότι ακόμη και αν δεν προλάβετε να διαβάσετε όλα τα κείμενα πρέπει να συγκροτήσετε βιβλιοθήκη και να οργανώσετε συστηματικό διάβασμα ούτως ώστε στο τέλος του εξαμήνου να εξεταστείτε απρόσκοπτα.

Δευτέρα, 06/12 και Δευτέρα, 13/12

Σύγκριση Ρεαλισμού και νεοφιλελευθερισμού όσον αφορά την διεθνή ασφάλεια και τις συμπαρομαρτούσες θεωρήσεις για την οργάνωση των διακρατικών σχέσεων, τον ρόλο του ηγεμονισμού, τα διεθνή καθεστώτα, τον ρόλο της ισχύος και οι εμπράγματες στάσεις των κρατών όσον αφορά την λειτουργία των διεθνών θεσμών και την εθνική στρατηγική των κρατών. Καλείστε να σκεφτείτε τα ζητήματα αυτά υπό το φως των εμπειριών της διεθνούς πολιτικής. Στο μάθημα θα γίνονται διαρκώς αναφορές στην εμπειρία και καλείστε να συμμετάσχετε με δικές σας αναφορές – Επειδή το μάθημα είναι κοντά θα στηριχθώ σε βιβλία που υποθέτω έχετε ή είναι εύκολα προσβάσιμα ενώ τα περισσότερα άρθρα τα στέλλω ηλεκτρονικά.

Εισαγωγική ανάλυση (ανατρέξτε στα σχετικά κεφάλαια σύμφωνα με τις ανάγκες σας)

Π. Ήφαιστος, Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (εκδόσεις Ποιότητα). Στο βιβλίο αυτό γίνεται μια εξονυχιστική εξέταση των Ρεαλιστών,  

Αθ. Πλατιάς, Το νέο Διεθνές περιβάλλον (Εκδόσεις Παπαζήση)

Ηλ. Κουσκουβέλης, Εισαγωγή στις διεθνείς σχέσεις (Εκδ. Ποιότητα)

R. Keohane (ed), Neorealists and its critics (Pricenton) – υποθέτω ότι το έχετε διδαχθεί με τον κ Πλατιά. Σε κάθε περίπτωση τόσο ο κ Ευαγόρου όσο και ο κ Κωνσταντόπουλος έχουν το βιβλίο αυτό και μπορείτε να το ζητήσετε για φωτοτυπίες. Σημειώνω ότι είναι βιβλίο σταθμός στην συζήτηση Νεοφιλελευθέρων-Ρεαλιστών-Κριτικών. Προσέξτε όλως ιδιαιτέρως τόσο την συζήτηση Ashley-Waltz αλλά και Gilpin.

Για την κριτική ανάλυση επίσης, βλ. το παράρτημα του βιβλίου μου Θεωρία διεθνούς και ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης (εκδ. Ποιότητα)

Το δίτομο βιβλίο του Κονδύλη, Το Πολιτικό και ο Άνθρωπος (Εκδόσεις Θεμέλιο) στις σχετικές αναφορές (αναζήτηση στο ευρετήριο πίσω) στους Χάμπερμανς, Φουκώ και εν γένει κριτική ανάλυση. Συνολικά οι σχετικές αναφορές είναι γύρω στις 50 σελίδες. Τονίζω ότι εκτιμώ ότι η ανάλυση αυτή είναι η πλέον οξυδερκής και θεμελιωμένη κριτική των κριτικών αναλυτών.

Αρθρογραφία αρχεία επισυνάπτονται ή αποστέλλονται ξεχωριστά

Ashley/Keohane, Αchieving cooperation under anarchy… Το κείμενο αυτό είναι γραμμένο από ένα διακεκριμένο αναλυτή της κριτικής ανάλυσης και τον σημαντικότερο νεοφιλελεύθερο

Grieco, 1988 που επισυνάπτω, περιέχει συνόψιση των ρεαλιστικών και νεοφιλελεύθερων ρευμάτων και συνάμα δίνει απάντηση τονίζοντας το σχετικό συμφέρον το οποίο ο Keohane σε μεταγενέστερες

J.Mearsheimer, The false promise of international instititutions Προσέξτε όλως ιδιαιτέρως αυτό το άρθρο. Εκτός του ότι δίνει μια συγκροτημένη απάντηση αποτελεί μια από τις σημαντικότερες και περιεκτικές αναλύσεις στα ρεύματα σκέψης

j. Mearheimer, A realist Reply International Security, Summer 1995

Ch. Kupchan / Ch. Kupchan, The promise of international security, International Security, Summer 1995.

Οι παραδοχές του Keohane προς τον Grieco το 1993 για την διεθνή ασφάλεια, βλ. αγγλικά ευρετήρια βιβλίων μου.

St. Hoffmann, The crisis of liberal internationalism, Foreign Policy, Spring 1995 (δεν επισυνάπτεται, παρακαλώ αναζητήστε το)

Στην συζήτηση αυτή παρεμβάλλονται και άλλοι τα κείμενα των οποίων θα αναγνωρίσετε από τα κείμενα τα οποία αποστέλλω.

Προκαταρτικά και για πληροφόρησή σχεδιάζονται και θα αποσταλούν πληροφορίες και βιβλιογραφία σε εύθετο χρόνο.

Μετά τα  Χριστούγεννά σύμφωνα με ανακοίνωση της γραμματείας

Εσωτερικό καθεστώς, διεθνές σύστημα, επέμβαση και πόλεμος – Δημοκρατία – Πόλεμος

Waltz, Άνθρωπος, κράτος, πόλεμος και Θεωρία διεθνούς πολιτικής

Waltz, Θεωρία διεθνούς πολιτικής

Το Keohane (ed) όπως πιο πάνω.

Του H. Bull, Η άναρχη κοινωνία (εκδ. Ποιότητα) που αποτελεί βασικό κείμενο του μαθήματος για την κατανόηση της έννοιας τάξη στην διεθνή πολιτική.

Η ανάλυση και η σχετική βιβλιογραφία που αναφέρεται στα δύο δοκίμια που είναι αναρτημένα στην ιστοσελίδα μου

Τα δοκίμια που επισυνάπτονται, ιδ. των Waltz, Layne, Maoz.

Έπονται περισσότερες πληροφορίες στις ηλεκτρονικές σας διευθύνσεις

Πολιτικές όψεις του διεθνούς συστήματος, του διεθνούς δικαίου και των διεθνών θεσμών – η διεθνής ασφάλεια και η διεθνής πολιτική στον 21 αιώνα

J. Mearsheimer, Η τραγωδία της πολιτικής των μεγάλων δυνάμεων (εκδ. Ποιότητα)

Προκαταρτικά, βασικά κείμενα είναι τα εξής

Όλα του Waltz που αναφέρονται πιο πάνω

Παναγιώτης Κονδύλης, Από τον 20ό στον 21ο αι. (εκδόσεις Θεμέλιο)

Π. Ήφαιστος, Κοσμοθεωρία των Εθνών ό.π.

Π. Κονδύλης, Πλανητικη πολιτική μετά τον Ψυχρό Πόλεμο (Εκδόσεις Θεμέλιο)

Έπονται περισσότερες πληροφορίες στις ηλεκτρονικές σας διευθύνσεις

Κοινοποίηση Ευαγόρα Ευαγόρου

----------------------------------------------

Ανακοίνωση 9.12.2010

Μεταπτυχιακό, 6ος κύκλος: μάθημα Διεθνής Ασφάλεια

Αγαπητοί φοιτητές,

Σύμφωνα και με τις προηγούμενες ανακοινώσεις και την συνομιλία μας κατά την διάρκεια του τελευταίου μαθήματος στα 4 μαθήματα που όπως είδατε θα γίνουν μετά τα Χριστούγεννα θα πρέπει να έχετε προετοιμαστεί για να είναι σεμιναριακά με ουσιαστικό τρόπο. Συμπληρωματικά με τις προηγούμενες ανακοινώσεις (είναι όλες αναρτημένες στην ιστοσελίδα του μαθήματος όπως και το παρόν), θα ήθελα να σας θέσω υπόψη μερικά ακόμη στοιχεία για να σας βοηθήσω να μελετήσετε μέχρι την έναρξη του νέου κύκλου των μαθημάτων μετά τα Χριστούγεννα. Την ερχόμενη Δευτέρα μπορείτε να ερωτήσετε ότι επιθυμείτε. Όπως σας είπα, επίσης, είμαι εύκολα προσβάσιμος ηλεκτρονικά. Σας τονίζω ακόμη μια φορά ότι είναι αναγκαίο να μελετήσετε συστηματικά βάσει των οδηγιών των διδασκόντων, να συναρτήσετε αυτά που σας λέμε με τα μαθήματα του κ Πλατιά και να προσπαθήσετε να συγκροτήσετε θέση και άποψη με τρόπο που θα επιτύχετε στον έλεγχο γνώσεων στο τέλος του εξαμήνου.

Όπως θα έχετε ήδη διαπιστώσει το μάθημα εξ αντικειμένου είναι η άλλη όψη του θεωρητικού μαθήματος που έχετε καλύψει με τον κ Πλατιά. Συνολικός σκοπός είναι μέσα από την θεωρία και τα παραδείγματα να κατανοήσετε την μορφή, τον χαρακτήρα, τις λειτουργίες και τους θεσμούς του διεθνούς συστήματος, καθώς και τα αίτια πολέμου. Επιχειρώντας να περιγράψουμε και να ερμηνεύσουμε το διεθνές σύστημα αρχίζουμε με την ανάλυση και αξιολόγηση της ερμηνευτικής σημασίας των θεωριών. Στο παρόν μάθημα γίνεται μεν αναφορά στις θεωρίες αλλά με «εφαρμοσμένο τρόπο». Η έμφαση, τουτέστιν, είναι η περιπτωσιολογική-εμπειρική εμβάθυνση για να κατανοήσουμε καλύτερα την διεθνή πολιτική.

Η διεθνής ασφάλεια είναι όπως είπαμε, είναι ζήτημα με πολλές πτυχές και πολλές διαστάσεις.

Πρώτον, ο θεσμός του εθνοκράτους είναι i) ο κύριος θεσμός ασφάλειας για κάθε κοινωνία, ii) ο κυριαρχικός χώρος εντός του οποίου αναπτύσσεται νομιμοποιημένη διανεμητική δικαιοσύνη, iii) η εδαφική επικράτεια εντός της οποίας εδραιώνονται ηθικοκανονιστικές δομές διακυβέρνησης (νομιμοποιημένη εσωτερική τάξη) και iv) η βασική πολιτική μονάδα διεθνούς πολιτικής οργάνωσης. Δεν είναι ο μόνος δρων του διεθνούς συστήματος αλλά αναμφίβολα ο κυριότερος.

NB για τις διαφορές εσωτερικής και εξωτερικής τάξης πραγμάτων θα βρείτε πολύ ανάλυση στο 1 και 2 κεφάλαιο του Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Εκεί θα βρείτε και πολλές παραπομπές σε άλλα κείμενα. Σε πολλά μου δοκίμια που είναι αναρτημένα, επίσης, υπάρχουν σχετικές αναφορές.

Δεύτερον, οι διεθνείς θεσμοί είναι πολλοί και πολλών αποχρώσεων. Ιεραρχικά ο ΟΗΕ και οι συμπαρομαρτούντες θεσμοί είναι εκείνοι οι οποίοι ενδιαφέρουν το παρόν μάθημα, πρωτίστως. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ είναι το υπέρτατο όργανο συλλογικής δράσης «όταν κινδυνεύει η διεθνής ειρήνη και ασφάλεια». Αυτή είναι βέβαια μια γενικόλογη διακήρυξη που ιδωμένη εμπράγματα τίθεται υπό την αίρεση της διεθνούς πολιτικής, ιδιαίτερα υπό την αίρεση των σχέσεων των ηγεμονικών δυνάμεων που είναι και μόνιμα μέλη με δικαίωμα αρνησικυρίας. Κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, για παράδειγμα, η συλλογική ασφάλεια πάγωσε παντελώς.

          Καλό θα ήταν να κατεβάσετε από τον δικτυακό τόπου του ΟΗΕ τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ και να μελετήσετε τα σχετικά άρθρα.

Το εκκρεμές των ερμηνειών για τους διεθνούς θεσμούς αρχίζει από μια πασίδηλα νομικίστικη θέση ότι οι πρόνοιες των διεθνών θεσμών εφαρμόζονται ευθύγραμμα –κάτι που δεν αληθεύει κατά την διάρκεια όλης της γνωστής ιστορίας και πολύ περισσότερο σήμερα– μέχρι την θέση ότι υπό συνθήκες κυριαρχίας-αναρχίας, απουσίας κυβέρνησης των κυβερνήσεων ή παγκόσμιας κυβέρνησης για την ασφάλεια κάθε κράτους ισχύει, κατά βάση, η αρχή της αυτοβοήθειας. Σε όλο το φάσμα του εκκρεμούς των ερμηνειών, περιπτωσιολογικά και ιστορικοπολιτικά, εξετάζουμε τον κανόνα και τις εξαιρέσεις για να ιεραρχήσουμε σωστά τον τρόπο που τίθεται το ζήτημα της ασφάλειας στο διεθνές σύστημα.

          Κάνοντας αυτή την συζήτηση και για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε το στοχαστικά δύσβατο πεδίο της διεθνούς πολιτικής, δεν μιλάμε αξιολογικά. Εξαιρούνται τα «πρέπει» και τα «δεν πρέπει» και αναζητείται η σωστή περιγραφή και η αξιόπιστη ερμηνεία για τον τρόπο που τίθεται το ζήτημα της ασφάλειας στις διεθνείς σχέσεις.

          Η ανάλυση συνδέεται, επίσης με την ειρηνική επίλυση των διαφορών και τον πόλεμο. Όπως σωστά επισημαίνει ο Martin Wight (Διεθνής Θεωρία, τρίτο κεφάλαιο περί διεθνούς κοινωνίας), κανείς μπορεί να εκτιμήσει τις ποιοτικές βαθμίδες ενός διεθνολόγου ακούγοντάς τον μιλάει για τον πόλεμο.

Στο άρθρο του Joseph Grieco (1988) που σας έστειλα θα βρείτε εισαγωγική ανάλυση για τις κύριες θέσεις για το θέμα αυτό αναφορικά με το κυρίαρχο ρεύμα του πολιτικού ρεαλισμού και σύγκρισή τους με τον νεοφιλελευθερισμό. Εξαιρετικά σημαντικά είναι και τα άρθρα του Mearsheimer στην συζήτηση με τους Keohane, Grieco, Kupchan et al πολλά από τα οποίας σας τα έχω στείλει. Το βιβλίο επίσης του John Mearsheimer, Η τραγωδία της πολιτικής των μεγάλων δυνάμεων είναι κεντρικό στην κατανόηση της αυτοβοήθειας υπό συνθήκες ανελέητης διαπάλης των ηγεμονικών δυνάμεων για τον έλεγχο του παγκόσμιου πλούτου. Το βιβλίο αυτό, εκτιμώ ότι είναι υψηλότατης τεκμηρίωσης. Ακόμη πιο σημαντικό θεωρώ το βιβλίο του Παναγιώτη Κονδύλη, Από τον 20ο στον 21ο αιώνα. Στο βιβλίο αυτό με το γνώριμη οξυδέρκεια και φιλοσοφικό βάθος του Κονδύλη κανείς μπορεί να διαμορφώσει μια ακόμη πιο ολοκληρωμένη εικόνα για το διεθνές σύστημα του 21^ου αιώνα.

          Η διαμάχη μεταξύ των νεοφιλελευθέρων/κονστρουκτιβιστών και Ρεαλιστών σίγουρα προσφέρει μια δομημένη επιστημονική συζήτηση από την οποία μπορεί να εξαχθούν βάσιμα πορίσματα για το σύγχρονο διεθνές σύστημα, την ασφάλεια, τον πόλεμο και τα αίτια πολέμου εν γένει. Σίγουρα τα κείμενα του Kenneth Waltz, Άνθρωπος, κράτος, πόλεμος και Θεωρία διεθνούς πολιτικής στα οποία αναφέρθηκε εκτενώς και ο κύριος Πλατιάς και τα οποία συμπτωματικά μόλις κυκλοφόρησαν στα ελληνικά, μαζί με μερικά ακόμη τα οποία αναφέρουμε στην τάξη όπως των Carr, Morgenthau, Aron, Gilpin, Bull, Wight et al, προσφέρουν το βάθρο της συζήτησης πάνω στo οποίo διεξάχθηκε το πλείστο των επιστημονικών αναλύσεων περί τα διεθνή τις τελευταίες δεκαετίες. Η σχετική διεθνής βιβλιογραφία είναι απέραντη. Γράφτηκαν εκατοντάδες χιλιάδες κείμενα. Εμείς όμως, όπως θα προσέξατε, προσπαθούμε να σας δώσουμε τα κυριότερα κείμενα (αυτά που σας έστειλα ηλεκτρονικά ή που αναφέρθηκα στην τάξη και σε προηγούμενα μηνύματα), να τα ιεραρχήσουμε και ταυτόχρονα να σας διευκολύνουμε συμβουλεύοντάς σας να τα διαβάσετε παράλληλα με εισαγωγικά κείμενα.  Λαμβάνουμε υπόψη ότι δεν προέρχεστε όλοι από διεθνολογικά τμήματα και φροντίζουμε να σας κατευθύνουμε στην ουσία, στα σημαντικότερα κείμενα και κατά το δυνατό όχι πάρα πολλά. Αυτά στα οποία σας παραπέμπουμε, βέβαια, είναι απολύτως απαραίτητα.

Στην συζήτηση αυτή τα βιβλία Hedley Bull, Η άναρχη κοινωνία και Adam Watson, Η εξέλιξη της διεθνούς κοινωνίας προσφέρουν τόσο διαχρονικές ερμηνείες όσο και έξοχες περιγραφές για την διακρατική τάξη. Του Robert Gilpin, Πόλεμος και αλλαγή στην διεθνή πολιτική,  επίσης, όπου αποκρυσταλλώνει τα αίτια πολέμου και το μέγα ζήτημα της «αλλαγής» στο διεθνές σύστημα. Καλείστε να τα  μελετήσετε σε βαθμό που εσείς θεωρείτε αναγκαίο για την σταθεροποίηση μιας καλής αντίληψης για τις λειτουργίες του διακρατικού συστήματος. Για την Αγγλική σχολή θα αναφερθεί συνοπτικά και ο κ Ευαγόρου το ερχόμενο μάθημα.

Όποιος ενδιαφέρεται περαιτέρω, θα βρει μια γενικότερη επισκόπηση όπου αναφέρομαι στην βιβλιογραφία διεθνών σχέσεων που εγώ θεωρώ σημαντική βλ. http://www.ifestosedu.gr/61bibliografia%20students.htm και http://www.ifestosedu.gr/82GoodBooks.htm.

Μην παραλείψετε να κατανοήσετε την έννοια «διεθνής νομιμότητα»  όπως περιγράφεται συντομογραφικά και περιεκτικά στην έκθεση http://www.ifestosedu.gr/32RuleofLaw.htm επί ενός θέματος που όπως είπαμε θα τύχει πυκνών περιπτωσιολογικών αναφορών.

Τρίτον, αντί αφιέρωσης ειδικών μαθημάτων για περιπτωσιολογικές μελέτες, θα αναφέρονται διαρκώς περιπτώσεις κατά την διάρκεια των σεμιναριακών μαθημάτων. Για τις κρίσεις του Ιράκ, της Κύπρου, του Αφγανιστάν και του Κοσόβου ως κοντινές σε εμάς περιπτώσεις έχουμε ήδη αναφέρει πολλά κείμενα και μπορεί να αναζητήσετε και εσείς όποια άλλα επιθυμείτε.

Στην περίπτωση του Ιράκ οι διεθνείς θεσμοί παραγκωνίστηκαν για να επανέλθουν υποβαστάζοντας τα τετελεσμένα, στην περίπτωση της Κύπρου ο ίδιος ο ΓΓ του ΟΗΕ λειτούργησε ως εξαρτημένη μεταβλητή διεθνοπολιτικών συμφερόντων προτείνοντας σχέδια που παραβιάζουν την διεθνή νομιμότητα και επιβάλλουν τα τετελεσμένα της βίας και στο Κόσσοβο έχουμε χαρακτηριστική περίπτωση που δείχνει προς τα πού κινούνται τα πράγματα όταν ανοίξουν «παραθυράκια εξαιρέσεων».

 Σημειώνω συμπληρωματικά μόνο ότι η «επέμβαση» αποτελεί κορυφαία στιγμή της συλλογικής ασφάλειας. Επέμβαση βέβαια δεν γίνεται μόνο στο πλαίσιο της συλλογικής ασφάλειας, κάτι που αποτελεί πρόβλημα, όπως πρόβλημα είναι κάθε απειλή χρήσης βίας ή χρήση βίας και όταν ο ανταγωνισμός καταλήγει σε πόλεμο. Σκοπός είναι μέσα από τις περιπτώσεις που θα προλάβουμε να θίξουμε, να κατανοήσουμε την διαλεκτική σχέση επέμβασης για την αποκατάσταση της διεθνούς τάξης και επέμβασης που ποδογετείται ηγεμονικά και καταχρηστικά καθιστώντας τους διεθνούς θεσμούς εξαρτημένες μεταβλητές της ισχύος. Οι διεθνείς θεσμοί ως εξαρτημένες μεταβλητές της ισχύος, δεν είναι φαινόμενο που παρατηρείται μόνο σε περιπτώσεις πολέμου. Κάθε ζήτημα διεθνούς πολιτικής που αφορά τους διεθνείς θεσμούς θέτει επί τάπητος το ζήτημα του εξαρτημένου ή ανεξάρτητου χαρακτήρα τους. Το ζήτημα που πάντοτε τίθεται επί τάπητος είναι: Οι διεθνείς θεσμοί λειτουργούν με βάση το συμπεφωνημένο Καταστατικό τους ανεξάρτητα των κρατών εφαρμόζοντας τις συμφωνίες ή συμβαίνει το αντίθετο, δηλαδή είτε ακυρώνονται λόγω διαφωνιών των κρατών είτε λειτουργούν ως εξαρτημένη μεταβλητή της ισχύος;

Τέταρτον, ζητήματα όπως η τρομοκρατία, το έγκλημα κτλ, αποτελούν επίσης υποθέσεις διεθνούς ασφάλειας. Αφορούν εξάλλου όλα τα κράτη. Παρατηρούμε εν τούτοις ότι υπάρχει έλλειμμα διεθνούς συνεργασίας και το φαινόμενο μονομερούς πολεμικής δράσης δεν είναι σπάνιο. Αφορούν βέβαια ένα πολύ θεμελιώδες ζήτημα: Τους διεθνικούς μη κυβερνητικούς δρώντες. Οι διεθνικοί δρώντες διαφεύγουν εν μέρει ή εν όλω των κοινωνικοπολιτικών ελέγχων της κρατικής κυριαρχίας των μελών του διεθνούς συστήματος. Αποτελούν κατά κάποιο τρόπο και σε βαθμίδα ανάλογα με την υπό εξέταση περίπτωση, ελλείμματα της διεθνούς πολιτικής οργάνωσης.

Πέμπτον, κορυφαίο ζήτημα διεθνούς πολιτικής και το μεγαλύτερο πρόβλημα διεθνούς ασφάλειας του μέλλοντος είναι τα μέσα μαζικής καταστροφής στα οποία θα αναφερθούμε εκτενώς μετά τα Χριστούγεννα. Η πρόσφατη διάλεξη που φιλοξενήσαμε ήταν μια εξαιρετική εισαγωγή στην εμπράγματη πολιτική και ελπίζω να συγκρατήσατε τα πολύ σημαντικά που ανέλυσε. Στην διεύθυνση http://www.ifestosedu.gr/96NuclearProliferation.htm θα βρείτε την Συνθήκη μη Διασποράς των Πυρηνικών Όπλων και σχετικά άρθρα, κυρίως δικά μου. Στο κεφάλαιο 35 του βιβλίου μου Ο πόλεμος και τα αίτιά του διατρέχω το ζήτημα αυτό συνοπτικά. Εκεί θα δείτε και βιβλιογραφία, όπως για παράδειγμα στο βιβλίο του Παναγιώτη Κονδύλη, Θεωρία του Πολέμου και ιδ. στο κεφάλαιό του «τυπολογία του πολέμου». Για τα πυρηνικά όπλα βεβαίως θα βρείτε αναφορές και σε άλλα βιβλία που σας παραπέμπουμε (όπως και για άλλα ζητήματα καλά θα κάνετε να ανατρέχετε στα ευρετήρια).

Θα επανέλθω εάν και όποτε χρειαστεί.

Π. Ήφ.

9.2.2010

------------------------------------------ 

Ανακοίνωση 14.12.2010

MA 6^ος κύκλος – Διεθνής και Ευρωπαϊκή Ασφάλεια

Αγαπητοί φοιτητές,

Συνέχεια της συζήτησης που είχαμε θα ήθελα να κάνω μερικές επισημάνσεις, νέες αναφορές στο βιβλιογραφία.

Θα πρέπει να έχετε διαπιστώσει ότι το μάθημα είναι η άλλη όψη της θεωρίας που κάνατε τις προηγούμενες εβδομάδες με τον συνάδελφο Αθ. Πλατιά. Η θεωρία είναι ένα ερμηνευτικό εργαλείο. Τα παραδείγματα που διαρκώς αναφέρουμε στο φετινό μάθημα και που πυκνώσουν μετά τα Χριστούγεννα, σκοπό έχουν να κατανοήσετε καλύτερα την εμπράγματη διεθνή πολιτική. Η αναζήτηση «πλάνου» και η προσπάθεια να κρατήσετε σημειώσεις με συστηματικότητα Λυκείου δεν ωφελεί, είναι απρόσφορη και ατελέσφορη. Ναι μεν προέρχεστε από διαφορετικούς κλάδους αλλά ήδη από τον Σεπτέμβριο έγιναν προκαταρτικά μαθήματα, σας προτάθηκαν βιβλιογραφικές αναφορές (συνάμα και ιεράρχησή τους), αναρτήθηκαν όλες οι διαφάνειες (γι’ αυτό οι σημειώσεις δεν χρειάζονται) σας απεστάλησαν ηλεκτρονικά κείμενα και στον δικτυακό μου τόπο είναι αναρτημένα συναφή δημοσιευμένα δοκίμια που αφορούν τόσο την συλλογική ασφάλεια, τον πόλεμο, την άσκηση βίας στις διεθνείς σχέσεις, την «δημοκρατία και ειρήνη» και τον ΟΗΕ. Στα τελευταία θα  βρείτε και πολλούς ορισμούς όπως «επαναστατισμός», «παραδοσιακό παράδειγμα» κτλ.

Τόσο από το μάθημα του κ Πλατιά όσο και το δικό μου θα πρέπει λογικά να έχετε κατανοήσει ότι δεν πρόκειται για ποσοτικά μετρήσιμους όρους και έννοιες. Η διεθνής πολιτική είναι το διακρατικό σύστημα, είναι οι διεθνείς του θεσμοί, είναι οι διεθνικοί δρώντες, είναι οι επαναστατικές στάσεις και συμπεριφορές, είναι ο ηγεμονισμός  και είναι ο πόλεμος και τα αίτιά του. Τα αίτια πολέμου  δημιουργούν προβλήματα ασφάλειας στο κάθε κράτος, στις συμμαχίες κρατών και στην διεθνή ειρήνη και σταθερότητα. Οι βαθύτεροι διαμορφωτικοί παράγοντες, επιπλέον, είναι συχνά μακραίωνοι και το ζήτημα της κατά κράτος ή κατά πλανήτη πολιτικής οργάνωσης δεν έχει ποτέ θεωρηθεί ως ένα ερώτημα που απαντήθηκε ομόφωνα από όλους. Απαιτείται, κατά συνέπεια, εποπτεία της ιστορίας και της ιστορίας διεθνών σχέσεων κάτι που αποτελεί κτήμα κάθε μορφωμένου ανθρώπου πολύ περισσότερο δε ενός μεταπτυχιακού διεθνών σπουδών.  Όροι που προσπαθήσαμε να εξηγήσουμε στο τελευταίο μάθημα όπως «διεθνές σύστημα», «διεθνής κοινότητα» και «διεθνής κοινωνία» ούτε σταθεροποιημένοι είναι ούτε σημαίνουν τα ίδια πράγματα για όλους. Οι διεθνείς θεσμοί, επιπλέον, σε κάποιο βαθμό και σε κάποια έκταση εξαρτημένες μεταβλητές επηρεασμένες από τις κυμάνσεις του εκκρεμούς της διεθνούς πολιτικής. Το ζήτημα των σχέσεων των μεγάλων δυνάμεων, επιπλέον, υπήρξε πάντοτε η κυριότερη πηγή αστάθειας.

Τώρα, η «διεθνής ειρήνη και ασφάλεια» δεν είναι και δεν θα  μπορούσε να είναι κάτι τα χειροπιαστό και οριοθετημένο με μαθηματικούς ή γεωμετρικούς όρους. Η άσκηση βίας ή η απουσία άσκησης βίας σε συγκεκριμένες καταστάσεις ενέχει μεγάλη σημασία όπως ενέχει και ηθικά διλήμματα τα οποία λόγω της πολυπλοκότητας της διεθνούς πολιτικής αλλά και της φυσιογνωμίας και οντολογικών της ιδιοτήτων, δεν μπορούν να τύχουν παρά μόνο μεροληπτικής απάντησης. Εξ ου η διάκριση μεταξύ διεθνούς τάξης και ενδοκρατικής τάξης απαιτεί ανάλυση για την ειδοποιό διαφορά μεταξύ τάξης και δικαιοσύνης στην διεθνή πολιτική.  Και τα λοιπά που αναφέραμε στην τάξη ή σε άλλα μηνύματα.

          Διατρέξτε τις διαφάνειες που επισυνάπτω ξανά. Πρόκειται για τις πλέον κρίσιμες. Αν  ψάχνετε για μια περιγραφή αυτό είναι το «πλάνο του μαθήματος» που αναλύει τον τρόπο που τίθεται η ασφάλεια στα διάφορα επίπεδα. Διαβάζοντας τα κείμενα, έχετε πάντα στο μυαλό σας αυτές τις θεματικές και τον διλημματικό τρόπο που τίθενται κάποια ζητήματα.

          Για να μπορέσετε να αυξήσετε την γνώση σας και να οξύνεται την οξυδέρκειά σας απαιτείται να φθάσετε στο σημείο που  θα μπορείτε να σταθμίσετε το πιο πάνω σύνθετο πλέγμα και να διατυπώσετε επιχειρηματολογικά βάσιμες εκτιμήσεις. Αυτά τα που αναλύουμε στη αίθουσα και η βιβλιογραφία στην οποία σας παραπέμπουμε είμαι σίγουρος ότι είναι επαρκέστατα για να το επιτύχετε. Ο δικός σας ρόλος είναι α) επαρκής μελέτη και β) συμμετοχή στην διδασκαλία ούτως ώστε να είναι σεμιναριακή η διεξαγωγή των μαθημάτων.

Θα προσπαθήσω τώρα να σας δώσω μερικές ακόμη συμπληρωματικές βιβλιογραφικές αναφορές και επεξηγήσεις. Ήδη σας ανέφερα στα προηγούμενα μηνύματα ότι κάποια ηλεκτρονικά κείμενα που σας έστειλα είναι εισαγωγικά (ιδ. Grieco και Mearsheimer) και κάποια άλλα προσφέρονται για εμβάθυνση.

K. Waltz, Ο άνθρωπος, το κράτος και ο πόλεμος, πέραν του ότι είναι το εμβληματικό κείμενο που έθεσε την συζήτηση των τριών επιπέδων ανάλυσης, προσφέρει μια σύντομη, γλαφυρά διατυπωμένη  και σφαιρική εικόνα του γεγονότος της απροσμέτρητης ποικιλομορφίας για την πολιτική οργάνωση του κράτους και του διεθνούς συστήματος. Οπωσδήποτε, επίσης, καθιστά σαφές ότι όταν ιεραποστολικά, αξιολογικά και ιδιοτελώς κανείς προσπαθεί να αποφανθεί για το «καλό του κόσμου» και «το καλό της οικουμένης», προσκρούει πάνω στην ποικιλομορφία των θέσεων και απόψεων κατά κράτος και διεθνώς.

K. Waltz, Θεωρία διεθνούς πολιτικής, πέραν αυτών που σας είπε ο κ Πλατιάς και εγώ, θα θέλω να τονίσω ότι πολλοί θεωρούν το κείμενο αυτό ως την μόνη θεωρία διεθνών σχέσεων και όλα τα υπόλοιπα ερμηνευτικές πραγμάτων και της ιστορίας. Σίγουρα, είναι το σημαντικότερο κείμενο για να γίνει κατανοητό το τρίτο επίπεδο ανάλυσης, δηλαδή το διεθνές σύστημα και ο πόλεμος. Μαζί με το βιβλίο αυτό όσοι το έχουν καλά κάνουν να μελετήσουν και Keohane R (ed.), Neorealists and its critics τις παρεμβάσεις του Waltz ή αν μπορούν και τα υπόλοιπα, καθώς και τα τρία άρθρα του Waltz που απέστειλα ηλεκτρονικά.

Adam Watson, Η εξέλιξη της διεθνούς κοινωνίας. Επειδή πρόσεξα ότι υπάρχουν προβλήματα σύνδεσης και ολοκλήρωσης των ζητημάτων της διεθνούς πολιτικής, το έργο αυτό σας δίνει μια συνολική εικόνα της διαχρονίας και του «εκκρεμούς Watson» στην διαδρομή των ηγεμονικών και αντί-ηγεμονικών αξόνων. Ταυτόχρονα, δίνει συνολική εικόνα των διαμορφωτικών δυνάμεων, της δομής και της σύνθεσης του συγχρόνου διεθνούς συστήματος, γεγονός που βοηθά στο να κατανοήσετε ακόμη περισσότερο τα ζητήματα ασφάλειας. Στα τελευταία κομμάτια, θα δείτε μια σπάνιας ποιότητας ανάλυση των προβλημάτων που θέτει η επέμβαση αλλά και ο οργανωμένος διαμέσου των διεθνών θεσμών ρόλος των μεγάλων δυνάμεων.

John Mearsheimer, Η τραγωδία της πολιτικής των μεγάλων δυνάμεων, είναι αναμφίβολα το σημαντικότερο βιβλίο διεθνών σχέσεων της τρέχουσας δεκαετίας και η ανάγνωσή του κάνει απόλυτα κατανοητό ότι οι ηγεμονικές συγκρούσεις είναι το κύριο πρόβλημα ασφάλειας του διεθνούς συστήματος.

Π. Ήφαιστος, Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης. Όπως και μερικά από τα άλλα βιβλία, είναι μεν ογκώδες αλλά εμπεριέχουν πλήθος αναλύσεων από τις οποίες θα επιλέξετε χρησιμοποιώντας το ευρετήριο. Στο κεφ 1 θα βρείτε κρίσιμες αναφορές για τις διαφορές διακρατικής και ενδοκρατικής τάξης, στο 2  ζητήματα οντολογικής και ηθικής στην διεθνή πολιτική, στα 3-5 ανάλυση όλων των ρευμάτων σκέψης συγκριτικά, στο 7 και 8 περιπτωσιολογικές εμβαθύνσεις αλλά και αναλύσεις που αφορούν τον κλάδο που επιλέξατε για μεταπτυχιακές σπουδές.

Hedley Bull Η άναρχη κοινωνία. Το σημαντικότερο βιβλίο για να κατανοήσετε τα διλήμματα και τα προβλήματα της διακρατικής τάξης, την οργάνωσή της και ασφαλώς την άποψη περί διεθνούς κοινωνίας της Αγγλικής σχολής.

Edward H. Carr, Η εικοσαετής κρίση. Πρόκειται για εμβληματικό κείμενο όπου θα βρείτε μια από τις πλέον βάσιμες αναλύσεις για την σχέση πολιτικής-ηθικής καθώς και για το ζήτημα του ουκουμενισμού που όπως είπαμε και στην τάξη υποβόσκει σε κάθε ηγεμονική και επαναστατική αξίωση για άσκηση βίας και καταναγκασμού την διεθνή πολιτική. Για τα περισσότερα ζητήματα της επέμβασης, η ανάλυση του Carr είναι απαραίτητη.

Μελετώντας λάβετε υπόψη ότι ο σημαντικότερος θεσμός διεθνούς ασφάλειας είναι ο ΟΗΕ αλλά και οι συμμαχίες όσον αφορά τα συμφέροντα των μελών τους. Η κυριότερη αποστολή του κράτους, όπως επίσης είπαμε, είναι η εσωτερική και εξωτερική τάξη και ασφάλεια (που επιπλέον νομιμοποιείται κοινωνικοπολιτικά). Το κράτος, επίσης, είναι η κύρια μονάδα της διεθνούς πολιτικής οργάνωσης.

Για περισσότερες πληροφορίες για τα βιβλία αυτά και άλλα συναφή βλ. Βιβλιογραφία που προτείνω στους φοιτητές -  http://www.ifestos.edu.gr/61bibliografia%20students.htm. Επίσης βλ. Κορυφαία βιβλία διεθνών σχέσεων - http://www.ifestos.edu.gr/82GoodBooks.htm

Εντός των ημερών θα σας αποστείλω και την εισήγησή μου σε συνέδριο της Εταιρείας Διεθνούς Δικαίου και Διεθνών Σχέσεων που επίσης θα αναρτηθεί.

Επαναλαμβάνω και τονίζω α) Να χρησιμοποιείτε τα ευρετήρια για να πλοηγείστε και να μελετάτε αυτό που θέλετε, β) να έχετε πάντα στο μυαλό τα κεντρικά ζητήματα που σας δίνουν οι διαφάνειες συνοπτικά και γ) σκέφτεστε χειραφετημένα για να καταλήγετε σε δικά σας βάσιμες εκτιμήσεις.

Για οτιδήποτε θέλετε παρακαλώ επικοινωνήστε μαζί μου ηλεκτρονικά. Για οργανωτικά ζητήματα και λόγω των περιστάσεων παρακαλώ να είστε σε συνεχή επικοινωνία με την γραμματεία.

------------------------------------------

Ανακοίνωση για την διεξαγωγή των μαθημάτων 10/11/12/13 - 1 - 2011

Μεταπτυχιακό 6ος Κύκλος

Διεθνής και Ευρωπαϊκή Ασφάλεια

Αγαπητοί φοιτητές,

Καλή Χρονιά, ευτυχισμένη με υγεία και επιτυχία στους σκοπούς σας.

Σχετικά με το μάθημα «Διεθνής και Ευρωπαϊκή Ασφάλεια» έχουν γίνει αρκετές ανακοινώσεις όπου περιγράψαμε τους προσανατολισμούς και το περιεχόμενο. Ελπίζω ότι και στην βάση αυτών που είπαμε στην τάξη αλλά και της βιβλιογραφίας που σας παρέπεμψα ή αποστείλαμε να έχετε προετοιμαστεί επαρκώς ούτως ώστε να μπορέσετε να αποκομίσετε όσα περισσότερα μπορείτε κατά την διάρκεια των 4 μαθημάτων που απέμειναν. Οι ανακοινώσεις είναι αναρτημένες στην σελίδα του μαθήματος. Απλά για λόγους συγκεκριμενοποίησης και οριοθέτησης αυτών που κατά το πλείστον θα εξεταστούν τα επόμενα τέσσερα μαθήματα αναφέρω τα εξής:

Δευτέρα 10/01: Διαμόρφωση σύγχρονου διεθνούς συστήματος μέσα από την ανάλυση της εξέλιξης του όπως την παρουσιάζει ο Watson. Συνοπτική παρουσίαση των βαθύτερων διαμορφωτικών δυνάμεων, των κυριότερων σταθμών και των θεσμικών και πολιτικών αποκρυσταλλώσεων. Η ανάλυση του βιβλίου αυτού προβληματίζει για τα λεπτά και ρευστά σύνορα μεταξύ διεθνούς συστήματος, διεθνούς κοινωνίας και διεθνούς κοινότητας. Εάν δεν έχετε εντοπίσει σε κείμενα αναλύσεις αυτών των λεπτών πλην ουσιαστικών διακρίσεων βλ. το δοκίμιο στην διεύθυνση http://www.ifestosedu.gr/35IRGovernance.htm όπου γίνεται ανάλυση τόσο εντός κειμένου όσο και στην υποσημείωση αρ. 1. Επειδή υποθέτω έχετε όπως σας ζητήσαμε μελετήσετε αυτό το βασικό κείμενο και συναφή άλλα –εγώ για παράδειγμα στα δικά μου αναφέρομαι διαρκώς στον Watson αλλά και στους Wight, Carr et al– θα ήθελα με την βοήθεια των διδασκόντων να εκμεταλλευτείτε το σεμινάριο για να κατανοήσετε το πώς ετίθετο διαχρονικά το ζήτημα της ασφάλειας στις διακρατικές σχέσεις. Ακόμη, τον τρόπο που τα διλήμματα ασφαλείας αναφύονται λόγω κυριαρχίας-αναρχίας, ιδιαίτερα υπό το πρίσμα της εθνοκρατοκεντρικής δομής του ύστερου διεθνούς συστήματος. Θα προσέξατε ότι στα τελευταία κεφάλαια ο Adam Watson συζητεί αριστοτεχνικά τα διλήμματα και τα προβλήματα που θέτουν οι ασυμμετρίες και ανισότητες του συγχρόνου διεθνούς συστήματος και της θεσμικής του δόμησης. Ευρύτερα, επίσης, θα θέλαμε να προσέξετε το πώς αυτές οι πτυχές επηρεάζουν την εθνική στρατηγική των κρατών του διεθνούς συστήματος και την διαμόρφωση παράλληλων συσπειρώσεων, κυρίως συμμαχικών. Τονίζεται με έμφαση: Οι διεθνείς σπουδές δεν είναι ποσοτική επιστήμη αλλά ανάλυση αυτών των εννοιών υπό το πρίσμα της θεωρίας και των ιστορικών περιπτώσεων ούτως ώστε να οξύνεται η κρίση για το τι πράττει το κράτος ούτως ώστε στο άναρχο διεθνές σύστημα να διασφαλίζεται πολιτικά, οικονομικά και κυριαρχικά. Πρακτικά χρήσιμη γνώση –και όχι αερολογίες ευφάνταστων και υπάρχουν πολλοί σε αυτό τον επιστημονικό τομέα– σημαίνει ότι ο διεθνολόγος διαπιστώνει με ακρίβεια και αιτιολογημένα πως η ασφάλεια των κρατών στο άναρχο διεθνές σύστημα αφορά τρις μεγάλους και επικαλυπτόμενους κύκλους: Την εθνική στρατηγική, τις συμμαχίες και τους θεσμούς συλλογικής ασφάλειας. Η «δοσολογία» ενός έκαστου παράγοντα (κρατικού, συμμαχικού, συλλογική ασφάλεια) είναι αφενός ρευστή και αφετέρου επηρεαζόμενη από αντικειμενικά κριτήρια που αφορούν τα αίτια πολέμου, την εγγενή αναρχία, την ανελέητη αρχή της αυτοβοήθειας και τις εξίσου ανελέητων συνεπειών ανακατανομές ισχύος (παράγοντες που εξέτασε αριστοτεχνικά και ο Kenneth Waltz). Σε αυτή την συζήτηση, όσον αφορά εμένα θα τονίσω περιπτωσιολογικά το πώς ένας διεθνολόγος κρίνει τα κριτήρια και πως ιεραρχεί την σημασία τους. Η εθνική στρατηγική εκλαμβάνεται ως δεδομένο ότι σκοπό έχει να διαφυλάξει την διεθνή νομιμότητα (υποθέτω διαβάσατε προσεκτικά την έκθεση http://www.ifestosedu.gr/32RuleofLaw.htm . Όλα τα διεθνή προβλήματα προσφέρονται ως περιπτωσιολογικό πλαίσιο. Θα τονίσουμε το κυπριακό και την στρατηγική ειρηνικής επίλυσης των διαφορών, το Αιγαίο μετά το 1974, το Κόσσοβο και κάθε άλλη περίπτωση που είναι διδακτική. Μπορούμε πάντοτε να προβληματιστούμε για τον σκοπό της εξωτερικής πολιτικής και τις οριοθετήσεις του εθνικού συμφέροντος σε συνάρτηση με τον χαρακτήρα του διεθνούς συστήματος. Προσπαθήστε, για παράδειγμα, μελετώντας την προαναφερθείσα έκθεση να κατανοήσετε το τι θα σήμαινε για τους πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας το γεγονός ότι οι υπάλληλοι του ΟΗΕ παραβίασαν τον ίδιο τον Καταστατικό του Χάρτη, το γεγονός ότι ηγεμονικές δυνάμεις επιχείρησαν να το επιβάλουν και ότι τότε και τώρα η κοινωνία αυτή  σταδιακά κάμπτεται και ενδέχεται να αποδεχθεί ακόμη επαχθέστερη. Να έχετε πάντοτε στο μυαλό ότι αποκτώντας ένα τέτοιο δίπλωμα θα μπορεί να βρεθείτε σε ένα κρίσιμο θεσμό όπου θα πρέπει η συμβουλή που θα δώσετε να εμπεριέχει γνώση, να είναι σοβαρή, δηλαδή απαλλαγμένη από συναισθηματισμούς και ιδεολογίες και να είναι σωστά συναρτημένη τόσο με την διεθνή ηθικοκανονιστική δομή όσο και με πλήθος πολιτικών κριτηρίων και παραγόντων. Ο σκοπός, εδώ, δεν είναι υποκειμενικός αλλά είναι το εθνικό συμφέρον όπως οριοθετείται από την διεθνή νομιμότητα. Αυτή η διεθνής νομιμότητα, επιπλέον, ενίοτε αποκτά ρευστά σύνορα λόγω διεθνούς πολιτικής και αυτό είναι εξίσου σημαντικό να κατανοηθεί.   

Τρίτη 11/01. Δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί –εξάλλου, καταμαρτυρείται καθημερινά– ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα των διεθνών σχέσεων είναι οι ηγεμονικές συγκρούσεις. Λόγω αυτών των συγκρούσεων αφενός απορρέουν ηγεμονικές αξιώσεις και αφετέρου υιοθετούν στρατηγικές που θέτουν σε δοκιμασία την ασφάλεια όλων των κρατών και ιδιαίτερα των λιγότερο ισχυρών και απρόσεκτων. Αν και ο Kenneth Waltz ο οποίος τονίζει τον παράγοντα της ισορροπίας είναι εξίσου σημαντικός, θα τονίσουμε τον Mearsheimer και την ανάλυσή του στο η Τραγωδία της πολιτικής των μεγάλων δυνάμεων. Σε πρόσφατο συνέδριο του Παντείου Πανεπιστημίου, για παράδειγμα, ο Mearsheimer σε συζήτηση με συνάδελφο νομικό διεθνολόγο αναφορικά με τον ρόλο του ΟΗΕ ως θεσμού συλλογικής ασφάλειας σχεδόν οργισμένος του είπε περίπου τα εξής: «Ποιος ΟΗΕ, δεν βλέπετε ότι είναι ανύπαρκτος;» Πως θα μπορούσατε να θεμελιώσετε μια απάντηση και πόσο θα λαμβάνατε υπόψη αυτή την θέση αν είναι να αξιολογήσετε την εθνική στρατηγική μιας χώρας, για παράδειγμα στο Αιγαίο ή στο Κυπριακό; Ποια είναι λοιπόν τα κύρια χαρακτηριστικά της στρατηγικής των ηγεμονικών δυνάμεων και πως τίθενται τα ζητήματα ασφάλειας συμπεριλαμβανομένων και των πυρηνικών όπλων (προσέξτε εκεί τα κριτήρια «φόβος» και «παγκόσμια επικυριαρχία»). Αυτό που ενέχει μεγάλη σημασία είναι να κατανοηθεί ότι πέραν των συμβατικών συζητήσεων, στην λειτουργία των διεθνών θεσμών και στην ασφάλεια των κρατών ενυπάρχει εγγενώς η ανελέητη διαπάλη των ηγεμονικών δυνάμεων. Είναι σίγουρα μια σημαντική αν όχι η πιο σημαντική ερμηνευτική της διεθνούς πολιτικής. Και πάλι, ασφαλώς, θα γίνουν αναφορές σε παραδείγματα που δείχνουν το πώς οι στρατηγικές μεταφέροντας βάρη και μεθοδεύοντας την κατατριβή τρίτων για να ελέγξουν την κατανομή ισχύος προκαλούν πολέμους αστάθεια και ανασφάλεια σε μόνιμη σχεδόν βάση. Το πώς επίσης αυτό πράττοντας αποδυναμώνουν την αποτελεσματικότητα των διεθνών θεσμών. Χαρακτηριστική περίπτωση η επέμβαση στο Ιράκ και η παντελής παράκαμψη του ΟΗΕ το 2003.

Τετάρτη 12/01. Κατά την διάρκεια αυτού του μαθήματος και υπό το πρίσμα του κεντρικού ζητήματος της επέμβασης θα εξεταστούν συστηματικά και διαδοχικά τρία ζητήματα. Πρώτον, η διαλεκτική σχέση μεταξύ επέμβασης, σταθερότητας, αστάθειας και ασφάλειας (κρατικής και διακρατικής). Δεύτερον, το κυπριακό ως χαρακτηριστική περίπτωση παραβίασης της διεθνούς νομιμότητας και διλημμάτων «ειρηνικής επίλυσης» που καθιστούν τον ΟΗΕ εξαρτημένη μεταβλητή και ως ζήτημα εθνικής στρατηγικής των ενδιαφερομένων κρατών. Το ζήτημα των πυρηνικών όπλων θα τεθεί ξανά ως το κυριότερο ζήτημα διεθνούς ασφάλειας στο μέλλον.

Πέμπτη 13/01: Επανάληψη και συζήτηση σύμφωνα με την διαμόρφωση των σεμιναρίων τις προαναφερθείσες μέρες. Θα πρέπει να βεβαιωθούμε ότι μέσα από τα παραδείγματα κατανοήθηκε  

i)               τι είναι διεθνής νομιμότητα,

ii)              ποιοι είναι οι συναφείς και συμβατοί με την διεθνή νομιμότητα σκοποί της εθνικής στρατηγικής των κρατών

iii)             πως τα σύνορά της διαβρώνονται από τα αίτια πολέμου και  υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να συμβεί αυτό,

iv)            ποια είναι εν τέλει τα κύρια αίτια πολέμου και πως υπεισέρχονται ως μεταβλητές στην διεθνή πολιτική,

v)             πως ιεραρχούνται αυτά τα αίτια πολέμου και πως αντιμετωπίζονται τόσο από τα κράτη όσο και από τους διεθνείς θεσμούς,

iv)       ποια είναι η διαλεκτική σχέση της συναρτημένης με την διεθνή νομιμότητα εθνικής ασφάλειας και της συναρτημένης με τις ηγεμονικές πολιτικές αλλά και τις πρόνοιες του ΟΗΕ, διεθνούς ασφάλειας

vi)            το σύνολο των διλημμάτων που εμπερικλείει το μέγα ζήτημα «επέμβαση» και

τα συμπεράσματα που κανείς συνάγει για την ιεραρχία των σημασιών των θεωρητικών ερμηνευτικών που διδαχθήκατε στο μάθημα «θεωρία διεθνών σχέσεων».

Καλό διάβασμα και μην διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μου ή με τον κ Ευαγόρου για οτιδήποτε αφορά το μάθημα.

2/1/2011

Υστερόγραφο.

Θα ήθελα να σας τονίσω ότι το σκέλος της Ευρώπης καλύπτεται μέσα από τον γενικότερο προβληματισμό της διεθνούς ασφάλειας. Σκοπίμως δεν εισήλθαμε σε εξειδικευμένα ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας. Στο συναφές μάθημα του επόμενου εξαμήνου θα επανέλθουμε για να συζητήσουμε εκτενώς για να συζητήσουμε τόσο τα ιστορικοστρατηγικά ζητήματα της Ευρώπης όσο και την θεσμική της συγκρότηση. Ένα μεγάλο μέρος των συζητήσεων θα είναι η ευρωπαϊκή αμυντική ταυτότητα, οι τρόποι λήψεως αποφάσεων, οι συναρτήσεις στα ζητήματα υψηλής και χαμηλής πολιτικής και η ολοκλήρωση ως κεντρικό ζήτημα της εθνικής στρατηγικής των μελών

Π. Ήφαιστος - P. Ifestos

www.ifestosedu.gr - info@ifestosedu.gr

P Παρακαλώ σκεφτείτε το περιβάλλον - είναι απαραίτητο να τυπωθεί αυτό το μήνυμα;

----------------------------------------------------------------------------

Διαφάνειες

--------------------------

Πυρήνας προβληματισμού: Θουκυδίδου ιστορίαι και κυρίως ο δι άλογος Μηλίων-Αθηναίων

Διάλογος Μηλίων-Αθηναίων (εδ. 89-116) – Ανθολόγιο. [Η κυρίαρχη θουκυδίδεια κλασική-παραδοσιακή θεώρηση των αιτιών πολέμου και των σχέσεων ισχύος και δικαίου στις εξ ορισμού άναρχες και ηθικοκανονιστικά κατακερματισμένες διακρατικές σχέσεις]

Α. Διακρατικές σχέσεις: ισχύς, ελευθερία, δίκαιο

(εδάφιο.89).  Αθηναίοι: α) υπαινίσσονται πως δίκαια έχουν την ηγεμονία β) υποδεικνύουν το γεγονός πως κάθε πλευρά έχει την «όταν υπάρχη ίση δύναμη για την επιβολή του, κι ότι, όταν αυτό δεν συμβαίνη, οι δυνατοί κάνουν όσα τους επιτρέπει η δύναμή τους κι οι αδύναμοι υποχωρούν κι αποδέχονται»δική της αντίληψη περί δικαίου-δικαιοσύνης και γ) ρητά προειδοποιούν τους Μήλιους πως.

(Εδάφιο 97). Αθηναίοι: «όσοι διατηρούν την ελευθερία τους το χρωστούν στη δύναμή τους». 

Β. Αρχή της αυτοβοήθειας στο άναρχο διεθνές σύστημα όπου η ισχύς αναδιανέμει τα συμφέροντα, ρόλος των έγκαιρων προβλέψεων για την άνιση ανάπτυξη και την ανάγκη εσωτερικής εξισορρόπησης (δική μας ισχύς) και την εξωτερική εξισορρόπηση (συμμαχίες)

 (εδάφιο 103). Αθηναίοι: «Η ελπίδα, παρηγοριά την ώρα του κινδύνου, όσους την έχουν από περίσσια δύναμη κι αν τους βλάψει δεν τους καταστρέφει  όσοι όμως, στηριγμένοι πάνω της, τα παίζουν όλα για όλα (γιατί απ’ τη φύση της είναι σπάταλη), μονάχα όταν αποτύχουν την γνωρίζουν».

 «Όσο για την ιδέα σας για τους Λακεδαιμονίους, ενώ μακαρίζομε την αθωότητά σας δεν ζηλεύομε την αφροσύνη σας».

Κατάληξη: (εδάφιο 114).  «... (οι Αθηναίοι) σκότωσαν όσους Μηλίους ενήλικούς έπιασαν, κι έκαμαν δούλους τα παιδιά και τις γυναίκες. Το νησί το αποικίσανε οι ίδιοι στέλνοντας αργότερα πεντακόσιους αποίκους».

=================

Αξιολογική ουδετερότητα στις διεθνείς σχέσεις - Ιδιότητες θουκυδίδειας ανάλυσης: Το αντίθετο της προπαγάνδας, της στρεβλής εξιστόρησης και των ιδιοτελών συμπερασμάτων. Επιστήμη ή εξεζητημένη προπαγάνδα ενδεδυμένη κίβδηλους μανδύες ακαδημαϊκής εγκυρότητας;

(Jacqueline Romilly – επιστημολογικές ιδιότητες Πελοποννησιακού Πολέμου)

1) Αυστηρή περιγραφική αντικειμενικότητα,

2) λεπτομέρεια συνάρτηση με σύνολο,

3) Πληροφορίες, γεγονότα: αφορούν σημαντικούς σκοπούς,

4) αναφορές συναρτώνται με καθολικό-διαχρονικό,

5) γνώμες, προθέσεις κτλ, μόνο όταν ενδιαφέρουν πέραν των ατομικών περιπτώσεων,

6) Εστιάζεται στην ουσία και με τρόπο που επιτρέπει θεμελιωμένα συμπεράσματα για τα αίτια, τα αιτιατά, τις αιτιώδεις σχέσεις και τις λογικές αλληλουχίες,

7) Παράγονται συμπεράσματα καθολικής, διαχρονικής και γενικότερης αξίας και σημασίας,

8) Περιγράφει απλά αναδεικνύει τα διλήμματα και τα προβλήματα αφήνοντας τον ενδιαφερόμενο να συναγάγει δικά του ηθικοπρακτικά συμπεράσματα.

Επιστημονική ελευθερία: Μάθηση: Ταξίδι προς την Ιθάκη της γνώσης …

Πλουραλισμός «θέσεων» («να ακούγονται όλες οι απόψεις»):

1) Δεν αφορά την επιστημονική μελέτη αλλά την πολιτική διαμάχη.

2) Οι επιστημονικές αναλύσεις είναι είτε χαμηλών είτε υψηλών προδιαγραφών.

3) Επιστημονικός πλουραλισμός: εναλλακτικές θεωρήσεις υψηλών προδιαγραφών.

Αξιόπιστες θεωρίες διεθνών σχέσεων

1) Περιγράφουν, αναλύουν ουσιαστικά και περιεκτικά τον πραγματικό και όχι κάποιο μεταφυσικά προσδιορισμένο κόσμο.

2) Συμβατές με την οντολογικά διαμορφωμένη αισθητή και πνευματική δομή διεθνούς συστήματος: Συμβατές με Θουκυδίδειο Παράδειγμα,

3) Συμβατές με ανθρώπινη ατομική και συλλογική οντολογία (αξίωση ελευθερίας και ετερότητα και παραδοχή των κοινωνικοοντολογικών γεγονότων).

4) Δεν είναι μεταμφιεσμένη προπαγάνδα («προτάσεις πολιτικής»).

Επιστήμονας-Διεθνολόγος:

1) Τον μηδενίζουν: Χρηματικές σχέσεις με εξουσία, μυστικές υπηρεσίες, συμμαχικές σκοπιμότητες, εθνικές σκοπιμότητες, αναρμόδια εκλεκτορικά σώματα που ενδεχομένως τον διόρισαν, ιδεολογικοπολιτική προκατάληψη, ιεραποστολικές προθέσεις.

2) Υψηλών ποιοτικών προδιαγραφών: δέος και ταπεινότητα μπροστά στην απροσμέτρητη ποικιλομορφία του διεθνούς συστήματος, τις τραγικές συγκρούσεις δικαίων και το μέγεθος των αιτιών πολέμου.

3) Hedley Bull: η τάση πολλών διεθνολόγων σε ακαδημαϊκά κείμενα να προτείνουν «λύσεις» ή «πρακτικές συμβουλές» είναι προσέγγιση που διαφθείρει την μελέτη των διεθνών σχέσεων «είναι μια στοχαστική και όχι πρακτική άσκηση. Τέτοιες “λύσεις” προτείνονται λιγότερο επειδή είναι θεμελιωμένες και περισσότερο επειδή υπάρχει ζήτηση γι’ αυτές και επειδή είναι επικερδές εάν ικανοποιηθούν»

------------------------

Πηγή: Π. Ήφαιστος, Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα σ. 347.

----------------------------

Παρατίθενται δέκα αρχές για τον δομικό ρεαλισμό όπως τις συνοψίζει ο Καθηγητής Αθανάσιος Πλατιάς στην εισαγωγή του  έργου του K. Waltz Θεωρία διεθνούς πολιτικής (Εκδόσεις Ποιότητα 2010), σ. 10-12.

1. Η έλλειψη ρυθμιστικής εξουσίας στο διεθνές σύστημα παίζει καθοριστικό ρόλο στη συμπεριφορά των κρατών και στη σταθερότητα ή στην αστάθεια του διεθνούς συστήματος (άναρχο διεθνές σύστημα).

2. Καθώς απουσιάζει η υπερκρατική εξουσία, η οποία θα μπορούσε να ρυθμίζει τον ανταγωνισμό, οι σχέσεις των κρατών είναι κατά βάση ανταγωνιστικές και πολλές φορές συγκρουσιακές (ανταγωνιστικό διεθνές σύστημα).

3. Τα κράτη σε ένα τέτοιο ανταγωνιστικό σύστημα πρέπει από μόνα τους να μεριμνήσουν για την ασφάλειά τους (αρχή της αυτοβοήθειας).

4. Τα κράτη στο άναρχο διεθνές σύστημα αναγκάζονται να λάβουν μέτρα, για να αυξήσουν την ασφάλειά τους. Τα μέτρα αυτά όμως μειώνουν την ασφάλεια των άλλων. Αυτό ανατροφοδοτεί την ανασφάλεια και τον ανταγωνισμό. Αυτό είναι το γνωστό «δίλημμα ασφάλειας».

5. Τα κράτη είναι οι βασικοί δρώντες στο διεθνές σύστημα άρα και η βασική μονάδα ανάλυσης των διεθνών σχέσεων (κρατικοκεντρικό διεθνές σύστημα).

6. Τα κράτη επειδή είναι «ευαίσθητα στο κόστος» έχουν κάθε λόγο να συμπεριφέρονται ορθολογικά. Τα λάθη τιμωρούνται (αρχή του ορθολογισμού).

7. Κυρίαρχος στόχος του κράτους είναι η κατοχύρωση της ασφάλειάς του, δηλαδή η επιβίωση, η διατήρηση της εδαφικής κυριαρχίας και της εθνικής ανεξαρτησίας/αυτονομίας (βασικό εθνικό συμφέρον).

8. Τα κράτη επιδιώκουν να αποκτήσουν «ισχύ», η οποία είναι το κύριο «νόμισμα» στη διεθνή πολιτική (επιδίωξη ισχύος).

9. Σε ένα ανταγωνιστικό διεθνές σύστημα τα κράτη έχουν κίνητρο να εξισορροπήσουν τους αντιπάλους τους (στρατηγική εξισορρόπησης), για να αυξήσουν την ασφάλειά τους.

10.Οι μεμονωμένες προσπάθειες που καταβάλλουν τα κράτη να εξισορροπήσουν τους αντιπάλους τους, συμβάλλουν στη δημιουργία ενός αυτορυθμιζόμενου συστήματος ισορροπίας δυνάμεων που με τη σειρά του δύναται να συμβάλλει στη διατήρηση της ειρήνης (αρχή της ισορροπίας ισχύος). Η κατανομή ισχύος στο διεθνές σύστημα συμβάλλει στη σταθερότητα ή στην αστάθεια του συστήματος.

------------------------------------------------------------

Σημείωση. Θα συζητηθούν πολλές περιπτώσεις αμφιλεγόμενου χαρακτήρα όπως το σχέδιο Ανάν στην περίπτωση της Κύπρου, η διαμεσολάβηση που οδήγησε στην ανακήρυξη ανεξαρτησίας στο Κόσσοβο και τις επεμβάσεις μετά τον Ψυχρό πόλεμο

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

--------------------------------------------------------------------------------------------------

Σημειώσεις από τον Martin Wight, Διεθνής Θεωρία, Τα Τρία Ρεύματα Σκέψης (Εκδ. Ποιότητα, Αθήνα, 1998)

Κεφάλαιο 1. Τα Τρία Ρεύματα Σκέψης (1^η)

Σημειώσεις από τον Martin Wight, Διεθνής Θεωρία, Τα Τρία Ρεύματα Σκέψης (Εκδ. Ποιότητα, Αθήνα, 1998)

Κεφάλαιο 2. Θεωρία της ανθρώπινης φύσης σελ. 31 - 37

Σημειώσεις από τον Martin Wight, Διεθνής Θεωρία, Τα Τρία Ρεύματα Σκέψης (Εκδ. Ποιότητα, Αθήνα, 1998)

Κεφάλαιο 1. Τα Τρία Ρεύματα Σκέψης, σελ. 18 – 19 (2^η)

ß

ß

------------------------------------

Πηγή: Π. Ήφαιστος, Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Διαδρομή,

αντικείμενο, περιεχόμενο και γνωσιολογικό υπόβαθρο (Εκδ. Ποιότητα)

Διαχρονικές διακρατικές συμπεριφορές

«Εκκρεμές Watson»

Πηγή: Adam Watson, Η εξέλιξη της διεθνούς κοινωνίας, Μια συγκριτική και ιστορική ανάλυση (Εκδόσεις Ποιότητα), σ. 40

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

¯

¯

Πηγή: Π. Ήφαιστος, Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Διαδρομή, αντικείμενο, περιεχόμενο και γνωσιολογικό υπόβαθρο (Εκδ. Ποιότητα, Αθήνα 2004) σ. 114.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Θεμελιώδεις Αρχές Διεθνούς Δικαίου σύμφυτες με το κρατοκεντρικό διεθνές σύστημα μετά την Συνθήκη της Βεστφαλίας

Θεμελιώδεις αρχές σχέσεων των κρατών και  Υψηλές Αρχές Διεθνούς Δικαίου

1. Διακρατική ισοτιμία
2. Μη Επέμβαση
3. Εσωτερική αυτοδιάθεση
4. Ειρηνική επίλυση των διαφορών

Κεφάλαιο Ι, Άρθρο 2 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ

Άρθρο 2.1. Αρχή της κυρίαρχης ισότητας

Άρθρο 2.2. Ειρηνική Επίλυση των διαφορών

Άρθρο 2.3. Αποχή από χρήση βίας κατά εδαφικής ακεραιότητας και πολιτικής ανεξαρτησίας άλλων κρατών.

Άρθρο 2. 7. «Καμιά διάταξη αυτού του Χάρτη δεν θα δίνει το δικαίωμα στα Η.Ε. να επεμβαίνουν επί ζητημάτων που ανήκουν ουσιαστικά στην εσωτερική διαδικασία οποιουδήποτε κράτους και δεν θα αναγκάζει τα Μέλη να υποβάλλουν τέτοια θέματα για ρύθμιση σύμφωνα με την τους όρους αυτού του Χάρτη. Η Αρχή αυτή δεν πρέπει να εμποδίζει την εφαρμογή των εξαναγκαστικών μέτρων που προβλέπονται στο Κεφάλαιο 7»

Κεφάλαιο 7 – Κίνδυνοι για την διεθνή ειρήνη και ασφάλεια: «Ενέργειες σε περίπτωση απειλής εναντίον της Ειρήνης, Διαταράξεως της Ειρήνης και Επιθετικών Πράξεων»

Άρθρο 39. «Το Συμβούλιο Ασφαλείας θα αποφαίνεται αν υπάρχει απειλή για την ειρήνη, διατάραξη της ειρήνης ή επιθετική ενέργεια και θα κάνει συστάσεις ή θα αποφασίζει ποια μέτρα θα λαμβάνονται σύμφωνα με τα Άρθρα 41 και 42 για να αποκατασταθεί η διεθνής ειρήνη και ασφάλεια».

[Τα άρθρα 41 και 42 περιγράφουν κλιμακωτές αποφάσεις και ενέργειες που αρχίζουν από οικονομικά μέτρα μέχρι και άσκηση βίας πάντοτε όμως υπό  το πρίσμα συγκεκριμένων διαδικασιών που –αφού προηγηθεί διαμεσολάβηση κτλ– θα βρίσκονται υπό την διαρκή επίβλεψη του Συμβουλίου Ασφαλείας, της Επιτροπής του Στρατιωτικού Επιτελείου …»]

Επισημάνσεις.

ΟΗΕ – Διεθνές Δίκαιο: Θεσμοί τάξης και όχι θεσμοί διακρατικής ή ενδοκρατικής δικαιοσύνης.

Πρόοδοι πέραν των συμφωνιών διεθνούς τάξης

-Υπογραφή Χάρτας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων – παραμένει εφαρμογή τους στην βάση οικουμενικής συμφωνίας – η εφαρμογή παραμένει υπόθεση των μελών κρατών

Δικαιακές ρυθμίσεις ενσωματωμένες στην ενδοκρατική δικαιοταξία των κατά περίπτωση συμβεβλημένων

-Συνθήκη της Γενεύης – Εγκλήματα Πολέμου – Εγκλήματα κατά ανθρωπότητας

-Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

-Ευρωπαϊκή έννομη τάξη – κράτος δικαίου

-Διεθνής Ποινική Δικαιοσύνη

Τελική επισήμανση: Το διεθνές σύστημα είναι κρατοκεντρικό, καθεστώς είναι η κρατική κυριαρχία, ο ΟΗΕ αποσκοπεί στην στήριξη της κυριαρχίας-ανεξαρτησίας, το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει αρμοδιότητα αποκατάστασης της διαταραχθείσης τάξης και όχι προσδιορισμού κριτηρίων ενδοκρατικής ή διακρατικής δικαιοσύνης, επέκταση των αρμοδιοτήτων του Συμβουλίου Ασφαλείας πέραν ζητημάτων διεθνούς τάξης υπονομεύει τα θεμέλια του οντολογικά θεμελιωμένου καθεστώτος κυριαρχίας.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ΕΠΕΜΒΑΣΗ, ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ, ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟ

Διαλεκτική σχέση τάξης, δικαιοσύνης, αλλαγών στο διεθνές σύστημα

Άσκηση βίας

            -νόμιμη και παράνομη άσκηση βίας

            -νομιμοποιημένη και μη νομιμοποιημένη άσκηση βίας

            -ενταγμένη σ’ ένα σύστημα κοινωνικοπολιτικό σύστημα τάξης-δικαιοσύνης προικισμένο με κοσμοθεωρητικές και ηθικοκανονιστικές      δομές ή αντίστροφα αυθαίρετη

Raymond Aron: «κανένας δεν έχει το δικαίωμα άσκησης νομιμοποιημένης βίας στις διεθνείς σχέσεις»:

            -ανέφικτη η νομιμοποίησή της λόγω απουσίας μιας παγκόσμιας    κοινωνίας, ενός παγκόσμιου κοινωνικοπολιτικού συστήματος και ενός     νομιμοποιητικού παγκόσμιου συστήματος διανεμητικής δικαιοσύνης

            -Συλλογική Ασφάλεια και κριτήρια συλλογικής επέμβασης: «όταν κινδυνεύει η διεθνής ειρήνη και ασφάλεια»

                        - Απουσία ηθικών κριτηρίων και συνεπακόλουθα έλλειμμα κανονιστικών ρυθμίσεων που να ορίζουν «πότε κινδυνεύει η διεθνής                   ειρήνη και ασφάλεια».

                        -Εμπειρία: τάση αυθαίρετων ερμηνειών και αποφάσεων

                        -Εθιμικές ρυθμίσεις ρευστές, ασταθείς και αυθαίρετες ανάλογα με τους συσχετισμούς ισχύος, ρόλων και ισορροπιών (ή ανισορροπιών)

                        -Κατά καιρούς ιδέες, προτάσεις, κριτήρια, αποφάσεις ® γενικόλογα και ευάλωτα όταν οι ηγεμονικές αξιώσεις της εκάστοτε συγκυρίας επιβάλλουν ερμηνείες που αντιβαίνουν στις θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου και στο αντι-ηγεμονικό πνεύμα του συστήματος του ΟΗΕ

Καίριες διακρίσεις:

-επέμβαση για αποκατάσταση της διεθνούς τάξης από επέμβαση αλλαγής της διεθνούς τάξης

-επέμβαση για πρόληψη μεγάλης σύρραξης από επέμβαση κατά εχθρικού κυρίαρχου κράτους

-επέμβαση για διασφάλιση μιας κοινωνίας κατά γενοκτονίας από επέμβαση με σκοπό την πρόκληση παράνομων ανακατανομών ρόλων, συνόρων και συμφερόντων

-επέμβαση διασφάλισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων από επέμβαση με δικαιολογία τα ανθρώπινα και σκοπό πρόκληση παράνομων διεθνών αλλαγών

-επέμβαση καθολικά εφαρμοζόμενη και με αντικειμενικά κριτήρια προσδιορισμένα στον ΟΗΕ από αποσπασματική επέμβαση στην βάση δύο μέτρων και δύο σταθμών

Ελλείψει ηθικών κριτηρίων διεθνών αλλαγών, ερωτήματα:

                        -«δίκαιο» τετελεσμένων;

                        -«δίκαιο» ισχυρού;

                        -«δίκαιο» αυτοκρατορικό;

                        -«επαναστατικό» δίκαιο;

                        -δίκαιο έκτακτης ανάγκης; (απαιτείται να προσδιοριστεί επακριβώς και                αρμοδίως από τους διεθνείς θεσμούς).

                        [Στις διεθνείς σχέσεις: «Ποιανού η δικαιοσύνη το δίκαιο θα δικάσει;»]

Αιτιολογήσεις στερούμενες δικαιακής και ηθικής βάσης:

            -«Αιτιολόγηση λόγω επιτυχίας»,

            -«Ο ισχυρός πρέπει να επιβάλλει ότι του επιτρέπει η δύναμή του»,

            -«Οι ισχυροί στις διεθνείς σχέσεις έχουν περισσότερα δικαιώματα»,

            -«Αιτιολόγηση λόγω αναγκαιότητας»,

            -«Επιλογή του μικρότερου κακού» ή «κάνε κακό προκειμένου να επέλθει το καλό»,

            -«Η “δικαιοσύνη” προηγείται της τάξης»

            -«Αποτελεί αίτημα της διεθνούς κοινότητας» [«κοινότητας κρατών»; Ατόμων;]

---------------------------------------

ΔΟΜΗ, ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ, ΑΤΕΛΕΙΕΣ, ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ, ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΙΣΧΥΟΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑ O   O    O O    O O   O   O O   OO   O   O    O O    O     ß      ß      ß     ß   ΒΙΩΣΙΜΟ ΚΡΑΤΟΣ -Κοσμοθεωρητικά θεμέλια -ηθικοκανονιστικές δομές -νομιμοποιημένο σύστημα διανεμητικής δικαιοσύνης -Δυνατότητα ειρηνικών αλλαγών -τερματισμός πολέμου -αντιμετώπιση άνισης ανάπτυξης   ß     ß    ß    ß         Τυπική λογική δρώντων σύμφωνα με τις προϋποθέσεις της διαδρομής και διαμόρφωσής τους	Π Α Ρ Ε Μ Β Α Λ Ο Μ Ε Ν Α   Α Ι Τ Ι Α   Π Ο Λ Ε Μ Ο Υ	Þ     Þ     Þ   Þ   Þ   Þ	1. Άνιση ανάπτυξη σ’ όλες τις πιθανές εκδοχές: οικονομικές, στρατιωτικές, ιδεολογικές, εδαφικές, πλουτοπαραγωγικές, τεχνολογικές, διακρατικές, διαπεριφερειακές. 2. Άνιση κατανομή ισχύος σε συνδυασμό με άνιση ανάπτυξη προκαλούν ηγεμονικές αξιώσεις, ηγεμονικούς ανταγωνισμούς, αξιώσεις παράνομων διεθνών αλλαγών, διλήμματα ασφαλείας, πόλεμο. 3. «Κατάλοιπα» διενέξεων της φάσης του εθνικού-κρατικού γίγνεσθαι. 4. Επαναστατικές αξιώσεις: Εξομοιωτικοί διεθνισμοί, κοσμοπολιτισμοί, ηγεμονισμοί που αντιβαίνουν στο οντολογικά θεμελιωμένο (στις αξιώσεις συλλογικής ελευθερίας) καθεστώς των διεθνών σχέσεων και που προκαλούν διακρατικό ανορθολογισμό 6. Αναθεωρητικές συμπεριφορές: μη αποδοχή προσφυγής στους αρμόδιους διεθνείς θεσμούς για την ερμηνεία των Συνθηκών εάν και όταν εκατέρωθεν υπάρχει αξίωση διεθνών αλλαγών. 7. Ανεξέλεγκτα διεθνικά φαινόμενα: τρομοκρατία, αναρχικές-ανατρεπτικές ιδέες, λαθρομετανάστες, εγκληματίες, ΜΚΟ, κ.ά.                  ß     ß    ß    ß	Þ           Þ       Þ       Þ       Þ	ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΥΠΑΡΞΗΣ ΑΙΤΙΩΝ ΠΟΛΕΜΟΥ -Ατελής εφαρμογή διεθνούς δικαίου, Συνθηκών, Συμβάσεων Δικαιακού Χαρακτήρα -Απειλές χρήσης βίας -Απειλές και καταναγκασμοί ποικίλων μορφών -Βία και πόλεμος - ηγεμόνευση διεθνών θεσμών -δύο μέτρα δύο σταθμά -λογική τετελεσμένων -αιτιολογήσεις του είδους, «θέλουμε νομοπαραγωγή: «λόγω επιτυχίας», «λόγω αναγκαιότητας», «λόγω μικρότερου κακού» …  -Μεταφυσικές και ιδιοτελείς ερμηνείες διεθνούς δικαίου και συλλογικής ασφάλειας -επιδείνωση άνισης ανάπτυξης -έλλειμμα διακυβερνητικής συνεργασίας όσον αφορά τα διεθνικά φαινόμενα που υποσκάπτουν τα συστήματα διανεμητικής δικαιοσύνης	ΑΝΑΛΥΣΗ -παγκόσμια, κυβέρνηση, -διεθνιστικές- κοσμοπολίτικες υπονομεύσεις διακρατικού ορθολογισμού -ιδεολογήματα-θεωρήματα που προκαλούν διολίσθηση σε ηγεμονικές «λύσεις». -Διεθνείς κανόνες απόρροια ηγεμονικών εκλογικεύσεων (λιγότερο κακό, αναγκαιότητα, «κάνε κακό για να επέλθει το καλό», «οι ισχυροί έχουν περισσότερα δικαιώματα» -θεωρήσεις διεθνούς δικαίου πέραν κυριαρχίας (που παραβλέπουν πάγιες αρχές δικαίου και αξιώσεις κυριαρχίας
ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ -Υψηλές (ή θεμελιώδεις) αρχές διεθνούς δικαίου:   -Διακρατική ισοτιμία, -μη επέμβαση- εσωτερική αυτοδιάθεση …ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ-ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ  ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ … plus -Συμβάσεις κοινών κανόνων δικαιακού χαρακτήρα διακυβερνητικά-συναινετικά διαμορφωμένων (Συνθήκη Γενεύης, ΔΠΔ, Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων)	Π Ρ Α Γ ΜΑ Τ Ι Κ Ο Σ   Κ Ο Σ ΜΟ Σ	Þ   Þ   Þ   Þ	Αντί ευθύγραμμης εφαρμογής των θεμελιωδών αρχών του διεθνούς δικαίου, (και συμβατών με αυτές κανονιστικών ρυθμίσεων), αντί τήρησης του πνεύματος και του γράμματος συλλογικής ασφάλειας, αντί ειρηνικής επίλυσης των διαφορών, αντί ερμηνειών συνθηκών από τους διεθνείς θεσμούς και αντί ενίσχυσης των διακρατικών θεσμών: «διεθνής διακυβέρνηση» υπό συνθήκες ύπαρξης αιτιών πολέμου: ρευστότητα σχέσεων, οι θεσμοί τάξης είναι εξαρτημένες μεταβλητές της ισχύος, οι κανονιστικές ρυθμίσεις δικαιακού χαρακτήρα εφαρμόζονται ελλειμματικά, η ασυμμετρία ισχύος εύκολα μετατρέπεται σε ασυμμετρία σχέσεων.  [1) ισχύει η αρχή αυτοβοήθειας, 2) βλάπτονται κράτη που α) παραμελούν τα ζωτικά συμφέροντά τους, β) υπέρ -εξαπλώνονται γ) αγνοούν τις αναδιανεμητικές ιδιότητες της ισχύος, δ) αγνοούν την σημασία της ισορροπίας δυνάμεων]    Þ Þ	Þ           Þ       Þ       Þ       Þ	1) Αξιώσεις, συνήθως των λιγότερο ισχυρών κοινωνιών ότι όλες οι διεθνείς αποφάσεις θα λαμβάνονται στην βάση του καθεστώτος εσωτερικής-εξωτερικής κυριαρχίας. 2) Διεθνικοί δρώντες προκαλούν ποικιλομορφία αναδιανομών συμφερόντων αλλά και πολιτικού ανορθολογισμού 3) Περιφερειακές οικονομικές συσπειρώσεις 4) Ρευστότητα σχέσεων: Τα κράτη «αγωνίζονται για την αυτοσυντήρησή τους και μαζί, αναγκαστικά, για την Διεύρυνση της ισχύος τους. Γι’ αυτό	συναντώνται ως φίλοι ή ως εχθροί και αλλάζουν φίλους και εχθρούς ανάλογα με τις ανάγκες του αγώνα για την αυτοσυντήρησή τους και την διεύρυνση της ισχύος τους» (Κονδύλης 1991). 5) Συμμαχίες-Σύμφωνα 6)Ύστερη εξεζητημένη ηγεμονική εκδοχή: Νεοφιλελεύθερη άποψη περί «ήπιου ηγεμονισμού»

Πηγή: Προσαρμογή από το Π. Ήφαιστος, Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης …

 

 

ιστορική διαχρονία - Κοινωνικοντολογικά γεγονότα

(σημείωση: μερικές διαφάνειες που ακολουθούν επαναλαμβάνονται ενταγμένες στην παρούσα θεματική0

Δομές και διαμόρφωση του διεθνούς συστήματος την σύγχρονη και ύστερη εποχή

 

Επισημάνσεις Robert Gilpin: (R.Gilpin, Πόλεμος και αλλαγή στην διεθνή πολιτική (Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα 2004). Αφετηρία κάθε σοβαρής διεθνολογικής συζήτησης απαιτείται να υπάρχει συναίνεση για θεμελιώδεις και πασίδηλες πτυχές του διεθνούς συστήματος.

1.    Στις διεθνείς σχέσεις, κανόνας είναι αναρχία και η σύγκρουση και εξαίρεση η τάξη, η δικαιοσύνη και η ηθική. Αυτή η αντικειμενική διαπίστωση δεν προκρίνει την πολιτική και ηθική στάση κάποιου αλλά μια ρεαλιστική εκτίμηση των διεθνών σχέσεων

2.    Η ισχύς είναι ο καθοριστικός παράγων των διεθνών πολιτικών δρώμενων.

3.    Καθ’ όλη τη διάρκεια της γνωστής ιστορίας, βασική μονάδα κοινωνικής οργάνωσης στον διεθνή χώρο και θεμέλιο των πολιτικών σχέσεων είναι η «ομάδα» και όχι τα άτομα ή οι τάξεις. Στα νεότερα χρόνια, αυτές τις ανταγωνιζόμενες ομάδες-φυλές τις ονομάσαμε “έθνη-κράτη” και την πίστη-νομιμοφροσύνη σ’ αυτά “εθνικισμό”.

4.    Σ’ ένα κόσμο με ανεπάρκεια πόρων οι άνθρωποι βρίσκονται αντιμέτωποι για τη διανομή τους ως ομάδες και όχι ως άτομα.

5.    Για τους περισσότερους από εμάς, η πίστη και νομιμοφροσύνη στην κοινωνική ομάδα στην οποία ανήκουμε είναι υπεράνω όλων των άλλων κριτηρίων ή παραγόντων εκτός της οικογένειας.

6.    Αν και η μορφή και ο χαρακτήρας αυτών των κοινωνικών ομάδων μεταβάλλεται – φυλές, βασίλεια, αυτοκρατορίες, έθνη-κράτη – κατά καιρούς λόγω οικονομικών, δημογραφικών και τεχνολογικών αλλαγών, ατυχώς, η θεμελιώδης συγκρουσιακή φύση της μεταξύ τους σχέσης δεν μεταβάλλεται».

7.    Παρατηρείται πως στις πολιτικές σχέσεις όλων των ειδών και όλων των επιπέδων σ’ όλες τις εποχές η ισχύς και η ασφάλεια είναι πρωταρχικής σημασίας στον προσδιορισμό των ανθρωπίνων κινήτρων.

8.    (Παραπέμποντας στον Θουκυδίδη, ο Gilpin συνεχίζει αναφέροντας). Η συμπεριφορά των ανθρώπων επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες ή κριτήρια όπως τιμή, απληστία και προπαντός φόβο τα οποία συναρτώνται άμεσα με την ισχύ, την θέση και τον ρόλο. Οι άνθρωποι, επιβραβεύουν, επίσης, την αλήθεια, την αρετή, την καλοσύνη και την ομορφιά. Αυτές οι αγαθές επιδιώξεις και ηθικά κριτήρια, όμως, χάνονται, εάν, υπό συνθήκες συνεχών και έντονων αγώνων ισχύος μεταξύ των κοινωνικών ομάδων, δεν διασφαλιστούν.

==================================================

Κονδύλης, Από 20ο στον 21ο αιώνα

Ποιος ερμηνεύει δεσμευτικά;

Διεθνής δικαιοσύνη, ανθρώπινα δικαιώματα, δημοκρατία … αξιώσεις ισχυρού για δεσμευτική ερμηνεία διεθνών κανονιστικών ρυθμίσεων είναι αξιώσεις ισχύος:

Ρόλος κοινωνικοθεωρίας ως προπαγανδιστικού μηχανισμού: «όταν το Πεντάγωνο σχεδιάζει την στρατηγική στον 21 αιώνα δεν ρωτά ή ακούει τον Χάμπερμανς»

«όσα ωφελούν τους ιδιοτελείς προπαγανδίζουν οι αφελείς»

Πλανητικοποίηση:

Αντίφαση μεταξύ κατά κράτος τάξης και δικαιοσύνης που κατανέμει πόρους και δεσμεύει το δικαιακό περιεχόμενο των κανόνων κατανομής και των αξιώσεων παραγωγής και κατανομής με τρόπο που διαπερνά, αποδυναμώνει, αλλοιώνει και καταργεί την εθνική-κρατική τάξη-δικαιοσύνη χωρίς να την αντικαθιστά με κάτι άλλο.

            Ιδεολογικοί παραλογισμοί: δεν διακρίνουν κοινωνικό γίγνεσθαι από οικονομικό ή τεχνολογικό γίγνεσθαι σε πλανητικό επίπεδο.

(όσοι χρησιμοποιούν Microsoft Windows ενώνονται κοινωνικά και πλανητικά;)

            «Ο ισχυρός επιβάλλει τους όρους της κατανομής»

            «Τα σύνορα που γκρέμισαν οι τάσεις της παγκοσμιοποίησης θα ξαναστήσουν τρομεροί αγώνες κατανομής» 122

Φιλοσοφικό ζήτημα

Μεταμοντερνισμός: απόλυτη προτεραιότητα στην λειτουργική-υλική διάσταση της παραγωγής και κατανομής με το να αφαιρεί από την δημόσια σφαίρα τις ουσίες και τα νοήματα, δηλαδή τον πνευματικό κόσμο των ανθρώπων.

            Ιδεώδες της υλικής ισοτιμίας. Ισότητα; Αιώνιο ζήτημα που αφορά την αποτελεσματικότητα την παραγωγικότητα, την κοινωνική δικαιοσύνη, τις κοινωνικές ιεραρχίες, την διακυβέρνηση.

            Ον και Δέον: παμπάλαια η προσπάθεια συνύφανσης                                                                       

41 Τεχνόμορφες, λειτουργιστικές, υλιστικές, οικονομικιστικές ερμηνείες για το επερχόμενο μέλλον: Μια καινούργια και αδιέξοδη ουτοπία.

            Όποιος επαγγέλλεται οικουμενικές αλήθειες απαιτείται να έχει την ισχύ να τις επιβάλει παγκόσμια καθότι η «αλήθεια» ενέχει την δική της τυπική λογική που δεν συμβαδίζει με των άλλων.

            (ΝΒ. Ο Πάπας σκόνταψε στην αξίωση κυριαρχίας-ελευθερίας, Η ΕΣΣΔ σκόνταψε στην Αμερική, Η Αμερική σκόνταψε στα λάθη υπερεπέκτασης

Ανθρώπινα δικαιώματα:

Διάκριση μεταξύ ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πολιτικών δικαιωμάτων. Η Δύση αναφέρεται στα δεύτερα και όχι σε όλα τα δικαιώματα δεσμεύοντας μάλιστα την ερμηνεία του «πολιτικού» σύμφωνα με τα συμφέροντά της.

71 Διεθνής συνεργασία

Σχετικά και απόλυτα κέρδη που συνυφαίνονται με την άνιση ανάπτυξη και τα διλήμματα ασφαλείας

Δημοκρατία, πόλεμος

Άλλο εμπόριο άλλο πόλεμος και ειρήνη

Χυδαίος μαρξισμός με αντεστραμμένα πρόσημα

Κάντ δεν είπε δεν πολεμούν οι δημοκρατίες, πιθανολόγησε

Θουκυδίδης, Κοντογιώργης, το αντίστροφο συνέβηκε

Έθνος-κράτος ή άλλες δομές;

Ποιος προσφέρει καλύτερη κοινωνικοπολιτική δομή τάξης, δικαιοσύνης και κατανομής

ΕΕ – Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση

Υποβιβασμός στην διεθνή ιεραρχία ισχύος, παραγωγής, κατανομής, ασφάλειας

Διχοτομία πολιτικής – οικονομίας είναι πλασματική και αφύσικη

Ασφάλεια πρώτων υλών

Ηγεμονική σταθερότητα περίμετρο Ευρασίας και Ρωσία

Διεθνείς θεσμοί ΟΗΕ: σχέσεις μεγάλων, αρχές και συμφέροντα, αίτια πολέμου

 

---------------------------------------------------------

ΒΑΘΥΤΕΡΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΒΑΘΥΤΕΡΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΛΕΜΟΥ: ΗΓΕΜΟΝΙΚΟΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

Κλασικές στρατηγικές μεγάλων δυνάμεων έναντι αλλήλων και τρίτα

John Mearsheimer, Η τραγωδία της πολιτικής των μεγάλων δυνάμεων (Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα 2007).

Κύριο κριτήριο: εκτιμήσεις για την κατανομή ισχύος και εκτιμήσεις δικής τους ισχύος και των άλλων. Κονδύλης: «Η έσχατη πραγματικότητα συνίσταται από υπάρξεις, άτομα ή ομάδες που αγωνίζονται για την αυτοσυντήρησή τους και μαζί αναγκαστικά, για τη διεύρυνση της ισχύος τους. Γι’ αυτό συναντώνται ως φίλοι ή ως εχθροί και αλλάζουν φίλους και εχθρούς ανάλογα με τις ανάγκες του αγώνα για την αυτοσυντήρησή τους και τη διεύρυνση της ισχύος τους» (Κονδύλης Ισχύς και απόφαση 1991, σ. 213)

1. Κύρια εισροή στην στρατηγική: Υπολογισμοί κόστους – οφέλους εναλλακτικών ενεργειών / φόβος μή επιβίωσης
2. Προσπάθεια μεγιστοποίησης το μέγιστου πλούτου που βρίσκεται υπό τον έλεγχό τους
3. Μεταφορά βαρών: προσπάθεια ανάληψης αναχαίτισης από τρίτον όχι κατ’ ανάγκη «σύμμαχο», ενώ το ίδιο παραμένει θεατής Ενθάρρυνση, υποκίνηση ... Μεθόδευση ...
4. Εξισορρόπηση: Δέσμευση αναχαίτισης επιτιθέμενου αντιπάλου  κατόπιν διακρατικής συμμαχίας και εμπράκτων μέτρων και δεσμεύσεων.
5. Εκβιασμός: απειλή χρήσης βίας (μπλόφα ή μέτρα για κόστος κατά μικρών και αδυνάμων ...)
6. Πρόκληση πολέμου για κατατριβή τρίτων: εξασθένιση «εχθρών» και/ή «φίλων» με πρόκληση μακροχρόνιων συρράξεων και πολέμων
7. Κατατριβή τρίτων: Μέριμνα ούτως ώστε εμπλοκή κάποιου αντιπάλου σε πόλεμο θα οδηγήσει σε μακροχρόνια κατατριβή και αποδυνάμωση.
8. Αποτροπή περιφερειακής ηγεμονίας άλλων μεγάλων δυνάμεων στην δική τους περιφέρεια (υπερπόντια εξισορρόπηση ...)
9. Μεγιστοποίηση του ελεγχόμενου πλούτου και των αναπτυξιακών πόρων (Οικονομική δύναμη είναι η βάση της στρατιωτικής δύναμης).
10. Παρεμπόδιση άλλων μεγάλων δυνάμεων να έχουν πρόσβαση σε πλουτοπαραγωγικούς πόρους
11. Προσπάθεια πυρηνικής υπεροχής ή τουλάχιστον πυρηνικού μονοπωλίου.
12. Απόκτηση ισχύος με πόλεμο.
13. Διευκόλυνση διείσδυσης με αποδυνάμωση του φρονήματος άλλων κοινωνιών και της πίστης τους στην κυριαρχία («κριτικοί κονστρουκτιβιστές» ... Σόρος ... Βιβλία ιστορίας στα Βαλκάνια ... Μεταεθνική εποχή Cy ...
14. Προσωρινή παραχώρηση ισχύος σε αυριανούς εχθρούς για να ρυθμιστεί η κατανομή ισχύος (Βοήθεια ΕΣΣΔ Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ...)
15. Κατάκτηση και προσωρινός έλεγχος πόρων

 Στρατηγικές και συλλογισμοί προς αποφυγή

1.    Κατευνασμός (Μόναχο ...). Πάντα οδηγεί στον πόλεμο ...

2.    Πρόσδεση στο άρμα του αντιπάλου (Στάλιν-Χίτλερ ...)

3.    Οι δημοκρατίες δεν πολεμούν ...

4.    Η οικονομική αλληλεξάρτηση φέρνει σταθερότητα και ειρήνη.

Διεθνές σύστημα 21^ου αιώνα

1.    Μεγάλα κράτη διατηρούν επιθετικές δυνάμεις ...

2.    Διεθνής αναρχία, διεθνείς θεσμοί εξαρτημένες μεταβλητές ισχύος.

3.    Αποτελεσματικότητα διεθνών θεσμών: Υπό την αίρεση συμφωνίας μεγάλων δυνάμεων .... Βίσμαρκ ...

4.    Πρόβλημα μέσων μαζικής καταστροφής μάλλον στην αφετηρία.

5.    Κύριο κριτήριο στρατηγικής μεγάλων δυνάμεων: Επιβίωση κατά άλλων μεγάλων δυνάμεων

6.    Παγκόσμια ηγεμονία παντελώς ανέφικτη

7.    Στρατηγικές παρεμπόδισης άλλων ηγεμόνων να καταστούν περιφερειακές ηγεμονικές δυνάμεις κύριο γνώρισμα ...

8.    Παγκοσμιοποίηση: Ευκαιρίες για ισχυρούς δρώντες να δυναμώσουν την κυριαρχία τους και κίνδυνοι για τους λιγότερο ισχυρούς να αποδυναμωθούν ή εκμηδενιστούν.

9.    Διεθνικοί δρώντες επενεργούν διανεμητικά ... τρομοκράτες, λαθρομετανάστες, λαθρέμποροι ... Χρηματοοικονομικές ροές ...

a.    Είτε ζημιές για όλους ...

b.    Είτε όργανο ισχυρότερων κρατών ... Σόρος ...

Προβολή τάσεων

a.    Αυτοκρατορία ανέφικτη ...

b.    Θεσμός κράτους παραπαίει ...

c.    Καμιά εναλλακτική διεθνιστική ή κοσμοπολίτικη πρόταση διεθνούς διακυβέρνησης ...

c.    Καμιά εναλλακτική διεθνής θεσμική λύση

                                                          i.    (εκτός και αν η θεσμοθέτηση ηγεμονισμού είναι αποδεκτή πράγμα εξ αντικειμένου αδιανόητο ...

                                                        ii.     Προσήλωση στην ιδέα της Ανεξαρτησίας

                                                       iii.    ...Ρευστότητα σχέσεων ισχυρών δυνάμεων λόγω διλημμάτων ασφαλείας ...

d.    Στον δρόμο που έδειξε η Ευρωπαϊκή Ένωση ... Ίσως αποδειχθεί ο μεγαλύτερος πύργος στην Άμμο (Μισό αιώνα μετά:

                                                          i.    Κοινωνική ετερότητα ...,

                                                        ii.    αποκλίνουσες εθνικές στρατηγικές ...

                                                       iii.    Διλήμματα ασφαλείας ζωντανά ...

e.    Υπερεξάπλωση ΗΠΑ, ανάδυση νέων ηγεμονικών δυνάμεων, ιδ. της Κίνας

=========================================================

------------------------------------------------------------------------------------------

ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ -- του λέκτορα εκλεγέντα Διονύση Τσιριγώτη από το βιβλίο του Hedley Bull, Άναρχη Κοινωνία και του Martin Wight, Διεθνής Θεωρία.

Ανεξάρτητες και Εξαρτημένες Μεταβλητές

Κράτος-ανεξάρτητη πολιτική κοινότητα, διαθέτει αποτελεσματικό σύστημα διακυβέρνησης και ασκεί κυριαρχία σε οριοθετημένη εδαφική επικράτεια και πληθυσμό.

Εθνική Ισχύς- Ικανότητα του κράτους για την επιβολή της θέλησής του σε τρίτους δρώντες.

Εθνικό Συμφέρον- (Δικαίωμα του Κράτους). Διαμορφωτική και υποστηρικτική ανεξάρτητη μεταβλητή της εξωτερικής πολιτικής.

Σύστημα Κρατών-Δύο ή περισσότερα κράτη που αναπτύσσουν ικανοποιητικές σχέσεις και αλληλο-επιδρούν μεταξύ τους, ώστε να συμπεριφέρονται- σε κάποιον τουλάχιστον βαθμό- ως μέρη ενός συνόλου.

 Διεθνής Κοινωνία Κρατών- Ομάδα κρατών που συνδέονται με ένα κοινό σύνολο κανόνων στις μεταξύ τους σχέσεις και να συμμετέχουν στην λειτουργία κοινών θεσμών. 

Διεθνής τάξη- μοντέλο συμπεριφοράς που εξυπηρετεί στοιχειώδεις ή πρωταρχικούς στόχους της κοινωνίας των κρατών.

Διεθνής δικαιοσύνη- Ηθικοί κανόνες που θεωρούνται ότι παραχωρούν δικαιώματα και υποχρεώσεις στα κράτη και στα έθνη.

Διεθνείς θεσμοί- Συνήθειες και πρακτικές που διαμορφώθηκαν για την εξυπηρέτηση κοινών στόχων. Βασικοί θεσμοί είναι τα κράτη.

Διάκριση Μεγάλων, Μεσαίων και Μικρών Δυνάμεων-Κρατών.

 Διεθνής Τάξη- Εννοιολογικός Προσδιορισμός

Η τάξη σε όλες τις κοινωνίες είναι ένα μοντέλο συμπεριφοράς που υποστηρίζει τους στοιχειώδεις ή πρωταρχικούς στόχους της κοινωνικής ζωής.

Διεθνής τάξης: Μοντέλο συμπεριφοράς που εξυπηρετεί στοιχειώδεις ή πρωταρχικούς στόχους της κοινωνίας των κρατών.

 Παγκόσμια τάξη: Μοντέλα ή ρυθμίσεις της ανθρώπινης συμπεριφοράς που υποστηρίζουν τους στοιχειώδεις ή πρωταρχικούς στόχους της κοινωνικής ζωής στα πλαίσια της ανθρωπότητας στο σύνολό της. Η παγκόσμια τάξη είναι πιο σημαντική από τη διεθνή τάξη επειδή οι βασικές μονάδες της μεγάλης κοινωνίας ολόκληρης της ανθρωπότητας δεν είναι τα κράτη (ή τα έθνη, οι φυλές, οι αυτοκρατορίες, οι τάξεις ή τα κόμματα) αλλά οι μεμονωμένοι άνθρωποι.

Διατήρηση της Τάξης στη Διεθνή Κοινωνία

Η διατήρηση της τάξης στο εσωτερικό της διεθνούς κοινωνίας είναι αποτέλεσμα τυχαίων γεγονότων, (π.χ. ισορροπία ισχύος), ενός αισθήματος κοινών συμφερόντων ως προς τους στοιχειώδης στόχους της κοινωνικής ζωής, κανόνων που στηρίζουν αυτούς τους στόχους και θεσμών που συμβάλλουν στην αποτελεσματικότητα των κανόνων.

Τρία συμπλέγματα κανόνων.

 Α) Η καταστατική  αρχή που προσδιορίζει την ιδέα της κοινωνίας των κρατών ως την ανώτατη κανονιστική αρχή της πολιτικής οργάνωσης της ανθρωπότητας.

 Η αρχή αυτή εμπεριέχεται σε ένα σύνολο βασικών κανόνων του διεθνούς δικαίου.

Β) Οι κανόνες της συνύπαρξης.

1.Κανόνες που περιορίζουν τη χρήση βίας, τις αιτίες ή τους σκοπούς της διεξαγωγής πολέμου, τον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου, και τη γεωγραφική του εξάπλωση.

2. Κανόνες που προσδιορίζουν την κατάλληλη συμπεριφορά (π.χ. pacta sund servanda), και που καθορίζουν τη συμπεριφορά. (π.χ. μη επέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις των κρατών).

Γ) Κανόνες που αφορούν τη ρύθμιση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών.

Θεσμοί

-Βασικοί θεσμοί της κοινωνίας των κρατών είναι τα κράτη.

Αναλαμβάνουν τη λειτουργία της δημιουργίας, της κοινοποίησης, της εφαρμογής, της επιβολής, της νομιμοποίησης, της αλλαγής, της προσαρμογής και της προστασίας των κανόνων.

Επιτελώντας αυτές τις λειτουργίες τα κράτη συνεργάζονται μεταξύ τους στα πλαίσια των διεθνών θεσμών, δηλαδή  στην ισορροπία ισχύος, το διεθνές δίκαιο, το διαχειριστικό σύστημα των μεγάλων δυνάμεων, τον πόλεμο.

- Οι θεσμοί είναι μια έκφραση του στοιχείου της συνεργασίας μεταξύ των κρατών και ταυτόχρονα ένα μέσο για τη διατήρηση αυτής της συνεργασίας.

-          Συμβολίζουν την ύπαρξη μιας διεθνούς κοινότητας που είναι κάτι περισσότερο από το άθροισμα των μελών της.

-          Δίνουν υπόσταση και σταθερότητα στη συνεργασία των κρατών για την εκτέλεση των πολιτικών λειτουργιών της διεθνούς κοινωνίας.

-           Περιορίζουν την τάση που έχουν να λησμονούν τα κοινά τους συμφέροντα.

Δικαιοσύνη-Διεθνής Δικαιοσύνη. Προσδιορισμός, Διακρίσεις.

Δικαιοσύνη- Βασικές Διακρίσεις.

1.Γενική- ειδική δικαιοσύνη.

2. Ουσιαστική- τυπική δικαιοσύνη.

3. Αριθμητική - αναλογική δικαιοσύνη.

4. Ανταποδοτική και διανεμητική  δικαιοσύνη.

Διεθνής Δικαιοσύνη

-          Με τον όρο διεθνής δικαιοσύνη εννοούμε τους ηθικούς κανόνες που θεωρούνται ότι παραχωρούν δικαιώματα και υποχρεώσεις στα κράτη και στα έθνη.

-          Κάθε κράτος υποστηρίζει ότι έχει ορισμένα δικαιώματα και υποχρεώσεις που δεν είναι απλώς νομικού άλλά ηθικού χαρακτήρα. Π.χ. υποστηρίζει ότι η πολιτική του είναι ηθικά σωστή, ζητάει ισότητα, ισχυρίζεται ότι έχει ηθικό δικαίωμα στην ανεξαρτησία-κυριαρχία το οποίο θα πρέπει να ισχύει εξίσου για όλα τα κράτη, ενώ μπορεί να επιχειρηματολογήσει στη βάση της ιδέας του κοινού καλού, κ.α.

Συμβατότητα της τάξης και της δικαιοσύνης. Η δικαιοσύνη, σε οποιαδήποτε από τις μορφές της, είναι εφικτή μόνο μέσα σε ένα γενικό πλαίσιο τάξης. Συνεπακόλουθα η διεθνής κοινωνία παρέχοντας κάποιου είδους πλαισίου τάξης, όσο στοιχειώδες και αν είναι αυτό, μπορεί να θεωρηθεί ότι ανοίγει το δρόμο για την ίση απόλαυση διαφόρων ειδών δικαιωμάτων.

-          Ωστόσο η διεθνής τάξη διατηρείται με μέσα που πλήττουν συστηματικά τις πιο βασικές και ευρύτατα αποδεκτές αρχές της διεθνούς δικαιοσύνης. Δηλαδή οι θεσμοί και οι μηχανισμοί που στηρίζουν τη διεθνή τάξη, ακόμη και όταν λειτουργούν σωστά,  παραβιάζουν αναπόφευκτα συνήθεις έννοιες της δικαιοσύνης. (Π.χ. ο ρόλος της ισορροπίας ισχύος στη διεθνή τάξη, ο ρόλος του πολέμου και του διεθνούς δικαίου).

-          Το θέμα της προτεραιότητας μεταξύ διεθνούς τάξης και διεθνούς δικαιοσύνης.

Τρία δόγματα:

α) Η συντηρητική ή ορθόδοξη άποψη που αναγνωρίζει μια εγγενή σύγκρουση ανάμεσα στις αξίες της τάξης και της δικαιοσύνης στην παγκόσμια πολιτική και που θεωρεί ότι η τάξη έχει προτεραιότητα έναντι της δικαιοσύνης.

β) Η επαναστατική άποψη, η οποία στηρίζεται επίσης στην ιδέα της εγγενούς σύγκρουσης ανάμεσα στην υφιστάμενη δομή της διεθνούς τάξης και στην επίτευξη της δικαιοσύνης.

γ) Φιλελεύθερη άποψη. Διστάζει να αποδεχτεί ότι υπάρχει μια αναπόφευκτη σύγκρουση ανάμεσα στη δικαιοσύνη και την τάξη στην παγκόσμια πολιτική, και αναζητά διαρκώς τρόπους συμφιλίωσης και των δύο.

Θεωρία της διεθνούς κοινωνίας.

Η διεθνής κοινωνία είναι ένα πολιτικό και κοινωνικό γεγονός, το οποίο πιστοποιείται από το διπλωματικό σύστημα, τη διπλωματική κοινωνία, την αποδοχή του διεθνούς δικαίου, καθώς επίσης και από το ένστικτο της κοινωνικότητας.

Το σύγχρονο διεθνές σύστημα αντανακλά τρία στοιχεία: το στοιχείο του πολέμου και του αγώνα για ισχύ μεταξύ των κρατών, το στοιχείο της διεθνικής αλληλεγγύης και σύγκρουσης που ξεπερνά τα όρια των κρατών και το στοιχείο της συνεργασίας και της ρυθμισμένης αλληλεπίδρασης μεταξύ των κρατών.

-Το ερώτημα ωστόσο είναι εάν ένα διεθνές σύστημα στο οποίο είναι απαραίτητο να υπάρχει ένα πρόσχημα για την έναρξη πολέμου δεν είναι εντελώς διαφορετικό από ένα σύστημα στο οποίο κάτι τέτοιο δεν είναι απαραίτητο. Το κράτος που προβάλει τουλάχιστον κάποιο δίκαιο σκοπό, ακόμη και εάν η πεποίθηση ότι υπάρχει ένας τέτοιος δίκαιος σκοπός δεν συνέβαλε καθόλου στην απόφασή τους, συνιστά μικρότερη απειλή για τη  διεθνή τάξη από εκείνο που δεν προβάλει έναν τέτοιο σκοπό.

Επιπλέον η προβολή ενός προσχήματος σημαίνει ότι η ζημιά στη δομή των κοινώς αποδεκτών κανόνων που προκαλεί το επιτιθέμενο κράτος είναι μικρότερη από ότι θα ήταν σε διαφορετική περίπτωση.

Η άναρχη κοινωνία. Τρεις αδυναμίες στο επιχείρημα ότι τα κράτη δεν συνιστούν μια κοινωνία, επειδή βρίσκονται σε κατάσταση διεθνούς αναρχίας.

1) Η πρώτη είναι ότι το σύγχρονο διεθνές σύστημα δεν μοιάζει με την χομπεσιανή κατάσταση της φύσης.

Χομπεσιανή κατάσταση της Φύσης:

α)Δεν υπάρχει κανένας τομέας παραγωγής, γεωργία, ναυσιπλοία, εμπόριο, επειδή η δύναμη και η εφευρετικότητα του ανθρώπου απορροφάται στην εξασφάλιση της ασφάλειας εναντιων άλλων.

β) Δεν υπάρχει κανένας νομικός ή ηθικός κανόνας. Η έννοιες του Σωστού και του Λάθους, της Δικαιοσύνης και της Αδικίας δεν έχουν καμία θέση.

γ) Η κατάσταση της φύσης είναι μια κατάσταση πολέμου.

Παρα ταύτα το πρώτο χαρακτηριστικό σίγουρα δεν επικρατεί στη διεθνή αναρχία.

2.) Η δεύτερη αδυναμία του επιχειρήματος της διεθνούς αναρχίας είναι ότι βασίζεται σε εσφαλμένες βάσεις αναφορικά με τις συνθήκες της τάξης μεταξύ ατόμων και ομάδων, διαφορετικών από τα κράτη.

-          Η αντίληψη του Λοκ, περί κατάστασης της φύσης ως μιας κοινωνίας χωρίς κυβέρνηση προσιδιάζει περισσότερο στην έννοια της κοινωνίας κρατών. Δηλαδή στη σύγχρονη διεθνή κοινωνία δεν υπάρχει καμιά κεντρική αρχή ικανή να ερμηνεύσει και να επιβάλλει τον νόμο και κατά συνέπεια τα άτομα που είναι μέλη αυτής της κοινωνίας πρέπει τα ίδια να αποφανθούν και να τον επιβάλλουν.

3) Η τρίτη αδυναμία του επιχειρήματος είναι ότι αγνοεί τα όρια της εσωτερικής αναλογίας. Τα κράτη είναι πολύ διαφορετικά από τους ανθρώπους. Επειδή η αναρχία είναι ανεκτή σε κάποιο βαθμό μεταξύ των κρατών, ενώ αυτό δεν ισχύει μεταξύ ατόμων. 

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ

Προσδιοριστικά Κριτήρια:

1.Η διπλωματία περιλαμβάνει αφενός τη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής ενός κράτους και αφετέρου την εκτέλεσή της.

2.Οι διπλωματικές σχέσεις είναι είτε διμερείς είτε πολυμερείς.

3.Η διπλωματία μπορεί να είναι είτε ad hoc είτε θεσμοποιημένη.

4. Διάκριση ανάμεσα μεταξύ διπλωματικού και προξενικού κλάδου αναφορικά με τον χειρισμό των διεθνών σχέσεων.

5. Η διπλωματία προϋποθέτει την ύπαρξη ενός διεθνούς συστήματος αλλά και μιας διεθνούς κοινωνίας κρατών.

Λειτουργίες της Διπλωματίας.

1. Διευκολύνει την επικοινωνία μεταξύ των πολιτικών ηγετών των κρατών και άλλων οντοτήτων στη παγκόσμια πολιτική.

2. Διαπραγμάτευση συμφωνιών. Χωρίς τη διαπραγμάτευση συμφωνιών οι διεθνείς σχέσεις θα ήταν δυνατές, αλλά θα αποτελούνταν μόνο από σύντομες, εχθρικές συναντήσεις ανάμεσα σε μια πολιτική κοινότητα και σε μια άλλη.

3. Συγκέντρωση ειδήσεων ή πληροφοριών για ξένες χώρες. Η εξωτερική πολιτική κάθε χώρας πρέπει να στηρίζεται σε πληροφορίες για τις εξελίξεις στον υπόλοιπο κόσμο.

4. Ελαχιστοποίηση των τριβών στις διεθνείς σχέσεις. Η ελαχιστοποίηση αυτών των τριβών και ο περιορισμός των συνεπειών τους εκεί που εκδηλώνονται είναι μια από τις κύριες λειτουργίες της διπλωματίας.

 5. Εκπλήρωση της λειτουργίας του συμβολισμού και της ύπαρξης της κοινωνίας των κρατών.

Η Σημερινή Σημασία της Διπλωματίας

1. Ο ρόλος του μόνιμου πρεσβευτή και της αποστολής του έχει περιοριστεί σε σχέση με αυτόν των υπόλοιπων χειριστών των διεθνών υποθέσεων.

2. Η διμερής διπλωματία φθίνει συγκριτικά με την πολυμερή διπλωματία ως συνεπακόλουθο του πολλαπλασιασμού των διεθνών οργανισμών.

3. Οι διπλωματικοί θεσμοί – οι κανόνες και οι συμβάσεις που καθιστούν δυνατές τις διπλωματικές σχέσεις- έχουν παρακμάσει κατά την διάρκεια αυτού του αιώνα.

 Από Martin Wight

Επιχειρήματα στην αιχμή της θεωρητικής συζήτησης - νεοφιλελεύθεροι

Επιχειρήματα στην αιχμή της θεωρητικής συζήτησης

ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ versus νεοφιλελευθερισμός

-----------------------------------------------------------------------------------

Ηθική, ενδοκρατική-διακρατική, οικουμενισμός, διεθνισμός, ηγεμονισμός, μεταμφιέσεις

Απόσπασμα από το βιβλίο Π. Ήφαιστος, Κοσμοθεωρητική Ετερότητα και αξιώσεις πολιτικής κυριαρχίας, κεφ. 12. Η ανάλυση αυτή επαναδιατυπώθηκε, επεκτάθηκε και επαυξήθηκε στο Π. Ήφαιστος, Οι διεθνείς σχέσεις ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης … κεφ. 2-5. [Επειδή το κείμενο που ακολουθεί είναι το προσχέδιο πριν δημοσιευτεί, παραπέμπει στο αγγλικό βιβλίο του Edward H. Carr το οποίο έκτοτε έχει δημοσιευτεί ως Η εικοσαετής κρίση, Εισαγωγή στην μελέτη των διεθνών σχέσεων. Η ελληνική μετάφραση του βιβλίου του Hans Morgenthau, Πολιτική μεταξύ των Εθνών κυκλοφορεί το 2011]

Ανάλογη ή μεγαλύτερη επιρροή στην διαμόρφωση της σύγχρονης διεθνολογικής σκέψης είχαν οι θέσεις του Edward H. Carr. Όπως υποστήριξε, είτε αναφερόμαστε στο διεθνές επίπεδο είτε στο εθνικό, καμία πολιτική κοινωνία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς να έχουν απαντηθούν, σε συλλογικό επίπεδο, ορισμένα ζητήματα πολιτικής φιλοσοφίας. Για την απάντηση αυτών των ερωτημάτων, ο Carr διαφωνεί κάθετα με την φιλελεύθερη αντίληψη περί αρμονίας συμφερόντων και την νεωτερική άποψη πως «οι ηθικοί νόμοι μπορούν να εγκαθιδρυθούν με [εξατομικευμένη] λογική επιλογή»[1]. Αυτό εμποδίζει τα κράτη να λειτουργούν στα πλαίσια της λογικής της διεθνούς ετερότητας και των πραγματικών αιτιών που προκαλούν τις συγκρούσεις. Για παράδειγμα, επισημαίνει ότι, κατά την διάρκεια του μεσοπολέμου ο πόλεμος ήταν απόρροια του γεγονότος πως οι ουτοπικές ή υποκριτικές διακηρύξεις του κοινού συμφέροντος για την ειρήνη, δεν ήταν παρά «η μάσκα που έκρυβε το γεγονός πως μερικά κράτη είχαν συμφέρον να διατηρηθεί το status quo χωρίς να υποχρεωθούν να αμυνθούν γι’ αυτό το αγαθό, και άλλα να αλλάξουν το status quo χωρίς να είναι υποχρεωμένα να πολεμήσουν για την επίτευξη αυτού του σκοπού. (…) Το γεγονός της απόκλισης συμφερόντων, είχε αποκρυφτεί και νοθευτεί από την επιθυμία να αποφευχθεί η σύγκρουση»[2]. Τα αίτια αυτής της αποτυχίας εντοπίζονται από τον Carr στην χρεοκοπία της φιλελεύθερης-αγγλοσαξονικής αντίληψης περί ηθικής και του ουτοπικού χαρακτήρα των απόψεων περί διεθνούς αρμονίας εθνικών συμφερόντων υπό συνθήκες διεθνούς ετερότητας[3].

Η θεώρηση του Carr για την διεθνή ηθική και για την διάσταση μεταξύ διεθνούς πραγματικότητας και της ηθικολογικής σκέψης εδράζεται στην παρατήρηση πως η κυρίαρχη φιλελεύθερη αγγλοσαξονική θέση είναι προϊόν είτε ουτοπισμού είτε υποκριτικών πολιτικών σκοπιμοτήτων. Επιπλέον, εκτός του ότι συχνότατα συγγραφείς συγχέουν τον ρόλο του αναλυτή με αυτό του ιεραποστόλου, δεν είναι πάντοτε σαφές κατά πόσο αναφέρονται στην ατομική ηθική ή στην κρατική. Ως προς την τελευταία, απαιτείται μια διαφορετική θεώρηση:

«Όλα τα [ανθρώπινα] ζητήματα περιέχουν όχι μόνο νομική αλλά και ηθική διάσταση. Ο μύθος της ομάδας-ανθρώπων, η οποία έχει ηθικά δικαιώματα και υποχρεώσεις και επομένως είναι ικανή ηθικής συμπεριφοράς είναι ένα απαραίτητο εργαλείο της μοντέρνας κοινωνίας. Και το πιο απαραίτητο από αυτές τις ομάδες-ανθρώπων είναι το κράτος. (…) Σχέσεις μεταξύ Βρετανών και Γάλλων δεν είναι συνώνυμο με τις σχέσεις μεταξύ Μεγάλης Βρετανίας και Γαλλίας. (…) Η υποχρέωση του κράτους δεν ταυτίζεται με την υποχρέωση ενός ή περισσοτέρων ιδιωτών. Το υποκείμενο της διεθνούς ηθικής είναι το κράτος»[4].

[ΝΒ. Μέμνησον αερολογίες κοντστρουκτιβιστών που ποτέ δεν κατέδειξαν κάτι το αντίθετο αν και φλυαρούν ακατάσχετα]

Στον βαθμό που ένα κεντρικό σημείο της διαμάχης είναι ο βαθμός και η έκταση που η κοινωνία και τα ηθικά κριτήρια είναι συγκοινωνούντα δοχεία, ο Carr εξετάζει το θέμα της «διεθνούς κοινότητας» σε αναφορά με τρία κριτήρια που αφορούν την διαφορά της προσωπικής και κρατικής ηθικής και δύο κριτήρια που αφορούν τον χαρακτήρα της διεθνούς κοινότητας[5]. Για το πρώτο θέμα, επισημαίνεται πως υπάρχει αντικειμενική δυσκολία να περιγράψεις την συλλογική οντότητα που ονομάζεται κράτος με στοιχεία που διαδραματίζουν μεγάλο ρόλο στην προσωπική ηθική όπως ζήλεια, αγάπη και αλτρουισμός. Στο ίδιο πλαίσιο το επιχείρημα αντιστρέφεται στο πλαίσιο του ανταγωνισμού συμφερόντων μεταξύ χωρών ο οποίος συχνότατα οδηγεί σε σφοδρές διακρατικές συγκρούσεις. Έτσι συχνότατα ακούμε για σφοδρές συγκρούσεις μεταξύ κρατικών θελήσεων-βουλήσεων χωρίς κατ’ ανάγκη να επηρεάζει τα προσωπικά – ηθικά και άλλα – συναισθήματα των πολιτών των κρατών αυτών.

Όταν υπό συνθήκες απουσίας νομιμοποιημένης διεθνούς εξουσίας το κράτος επιδιώκει την επιβίωσή του κατά εχθρικών κρατών, η κωδικοποίηση κριτηρίων ατομικής συμπεριφοράς καθίσταται προβληματική ή αδύνατη. Τα πιο πάνω σημαίνουν πως η «ηθική των ομάδων» μπορεί να είναι μόνο «κοινωνική ηθική» και η κοινωνική ηθική σημαίνει πίστη-νομιμοφροσύνη και καθήκον απέναντι στην ομάδα στην οποία τα άτομα ανήκουν. Όσον αφορά το δεύτερο θέμα, της διεθνούς κοινότητας, ο Carr εξετάζει πρώτο το ζήτημα της ισότητας μεταξύ των κρατών και την αρχή πως «το καλό του συνόλου προηγείται του καλού των ατόμων» αρχές που είναι κοινώς αποδεκτές σε κάθε επαρκώς ολοκληρωμένη κοινότητα.

Για το θέμα της «ισότητας», ενώ στο εσωτερικό ενός κράτους θεωρείται δεδομένη έστω και αν δεν τηρείται πλήρως, στις διακρατικές σχέσεις υπεισέρχεται με σφοδρότητα ο παράγοντας της δυνάμεως ο οποίος και καταστρατηγεί αυτή την αρχή. Η συνεχής και άνευ δυνατότητας οποιουδήποτε αποτελεσματικού ελέγχου εκδήλωση αυτού του φαινομένου σε παγκόσμια κλίμακα, ιδιαίτερα στις σχέσεις μεταξύ ισχυρών και λιγότερο ισχυρών κρατών, καθιστούν προβληματική την εφαρμογή της αρχής της ισότητας μεταξύ των μελών της διεθνούς κοινότητας κρατών. Ως αποτέλεσμα αυτής της πραγματικότητας, παρατηρούνται δύο προσεγγίσεις αντιμετώπισης αυτού του προβλήματος. Η πρώτη, αυτή του Χίτλερ, ο οποίος δανείζεται την Δαρβινιστική άποψη για τον καλύτερο και τον πιο υγιή του οποίου το συμφέρον και η ηθική ταυτίζεται με αυτή όλων των υπολοίπων. Η δεύτερη, αυτή του Woodrow Wilson, Lord Cecil και Toynbee, των οποίων το δόγμα, όπως κάθε δόγμα «διεθνούς αρμονίας συμφερόντων» ταυτίζει το καλό του συνόλου με την ασφάλεια αυτών που έχουν επάρκεια ασφάλειας. Κατά συνέπεια, τονίζει ο Carr,

«όταν ο Woodrow Wilson δήλωνε πως τα αμερικανικά συμφέροντα ήταν οι αρχές της ανθρωπότητας, ή ο καθηγητής Toynbee ότι η ασφάλεια της Βρετανικής αυτοκρατορίας ήταν το “ανώτατο συμφέρον όλου του κόσμου”, ουσιαστικά διεκδικούσαν το ίδιο πράγμα με τον Χίτλερ, ότι δηλαδή η χώρα τους είναι “η έκφραση του υψηλότερου ήθους”. (…) Σε κάθε προσπάθεια κατανόησης της διεθνούς ηθικής αμφότερες οι προσεγγίσεις αποδεικνύονται μοιραίες. (…) «Στην εθνική τάξη πραγμάτων η αρμονία επιτυγχάνεται με ένα μίγμα ηθικής και ισχύος. Στην διεθνή τάξη, ο ρόλος της δυνάμεως είναι μεγαλύτερος και αυτός της ηθικής μικρότερος. (…) Κάθε έννοια διεθνούς ηθικής τάξης εξ ανάγκης εδράζεται σε κάποιου είδους ηγεμονική δύναμη. Αλλά αυτή η ηγεμονική θέση, όπως η υπεροχή της άρχουσας τάξης εντός των κρατών, είναι πρόκληση γι’ αυτούς που δεν την κατέχουν. Για να επιβιώσει [αυτή η ηθική και κανονιστική τάξη] στον διεθνή χώρο, πρέπει να υπάρχουν [αντίστοιχα και ανάλογα με την ενδοκρατική τάξη] τα στοιχεία του πάρε-δώσε και της αυτοθυσίας εκ μέρους αυτών που υπερέχουν, γεγονός που θα καθιστά την υπεροχή τους ανεκτή στα υπόλοιπα μέλη της παγκόσμιας κοινότητας. (…) Αλλά είναι αναγκαίο να ξεκαθαρίσουμε ένα ακόμη σημείο το οποίο προκαλεί μεγάλες αυταπάτες. Στην εθνική κοινωνία, υποθέτουμε πως στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας αυτοθυσίας και πάρε-δώσε το παρεχόμενο πρέπει να προέρχεται από τους αυτούς οι οποίοι κερδίζουν τα περισσότερα από την κρατούσα τάξη. Στην διεθνή κοινότητα, ο ισχυρισμός γίνεται εκ μέρους των πολιτικών των ικανοποιημένων δυνάμεων [των οποίων οι θέσεις δεν υποδηλώνουν κάτι τέτοιο, γεγονός που καθιστά αναγκαία την εξέταση θεμάτων δικαίου και προϋποθέσεων αλλαγής στην διεθνή πολιτική]»[6].

Είναι σαφές πως ο Carr αποδέχεται την ύπαρξη διεθνούς «κοινότητας κρατών» τα οποία θα μπορούσαν να αναπτύξουν κώδικες συμπεριφοράς  και ειρηνικών συναλλαγών, αλλά, ίσως λόγω της ιστορικής του γνώσης, είναι πολύ σκεπτικός, πρώτον, ως προς τις δυνατότητες εξεύρεσης μιας διεθνούς μη-ηγεμονικής ηθικής φόρμουλας[7] που θα σταθεροποιεί αυτές τις σχέσεις, και δεύτερον, ως προς τις πιθανότητες εξάλειψης της μοιραίας (για την ειρήνη και την σταθερότητα) ιδιοτέλειας και υποκρισίας των ηγεμονικών δυνάμεων τις οποίες τα λιγότερο ισχυρά κράτη πρέπει να εμπιστευτούν για να αναδειχθούν δεσμευτικοί κώδικες και νόρμες διεθνούς συμπεριφοράς. Ταυτόχρονα ο Carr, και πάλιν λόγω της μεγάλης ιστορικής γνώσης είναι κάθετα αρνητικός στο θέμα του διεθνισμού οποιασδήποτε ιδεολογικής απόχρωσης, σημείο που ίσως είναι χρήσιμο να επεκταθούμε. Ο Carr, υποστήριζε επίμονα πως o διεθvισμός και o κoσμoπoλιτισμός απoτέλεσε πάvτoτε ιδεoλoγικό εργαλείo πρoώθησης τωv συμφερόvτωv τωv δυvάμεωv πoυ βρίσκovται σε ισχυρή θέση, και oι oπoίες μέσω αυτώv θα πρoωθoύv τα συμφέρovτά τoυς:

ΝΒ Επέμβαση …, Επαναστατισμός …

«Η διεθvής τάξη και η διεθvής αλληλεγγύη θα είvαι πάvτoτε συvθήματα αυτώv πoυ αισθάvovται ισχυρoί vα τα επιβάλλoυv παvω στoυς άλλoυς... Αυτό [η τάση της Γερμαvίας και της Iταλίας vα υπoστηρίζoυv τov διεθvισμό κατά τηv διάρκεια τoυ μεσoπoλέμoυ] είvαι σύμπτωμα αλλαγής όχι τoυ τι αισθάvovται στηv καρδιά, αλλά τoυ γεγovότoς ότι πλησιάζoυv τηv στιγμή πoυ θα εχoυv γίvει τόσo ισχυρoί για vα υιoθετήσoυv τov διεθvισμό»[8].

Πριv απo αυτή τηv παρατήρηση, o Carr, παραθέτει ιστoρικά παραδείγματα όπoυ άλλες μεγάλες δυvάμεις πρoωθoύσαv τov κoσμoπoλιτισμό-oυκoυμεvικότητα για vα διευκoλύvoυv τηv εκπλήρωση τωv επιδιώξεώv τoυς[9]: 1. Η Κίvα, πριv δυo χιλιετηρίδες, όταv ασπάσθηκε τov κoσμoπoλιτισμό ως μέσo πρoς εκπλήρωση τoυ στόχoυ της παγκόσμιας επικυριαρχίας. 2. Η Ρωμαϊκή αυτoκρατoρία και αργότερα η Καθoλική Εκκλησία, oι oπoίες έκαvαv τov κoσμoπoλιτισμό σύμβoλo επικυριαρχίας τoυς. 3. Η Γαλλία τov 17ov και 18ov αιώvα όταv "κoσμoπoλίτικα" διεθvιστικά σχέδια όπως τo «Grand dessin» τoυ Sully και τo «projet de paix perpetuelle" τoυ Abbe Saint Pierre, πoυ πρoωθoύσαv διεθvή τάξη πραγμάτωv πoυ ευvooύσε τηv Γαλλική μovαρχία (ταυτόχρovα πρoωθoύσαv τov αvθρωπισμό, τov διαφωτισμό, τις αvθρωπιστικές αρχές, αλλά και τηv Γαλλική γλώσσα ως τηv oικoυμεvική γλώσσα τωv διαvooυμέvωv και τωv ηγετικώv ελίτ). 4. Τov 19ov αιώvα, όταv η παvτoδυvαμία της Βρετταvίας, oδήγησε τoυς  ηγέτες της vα υπoστηρίξoυv «εvότητα της αvθρωπότητας». 5. Της Iαπωvίας κατά τηv διάρκεια τoυ μεσoπoλέμoυ όταv πρoωθoύσε τηv «εvωμέvη Ασία». 6. Και τωv ΗΠΑ τov 19ov και 20ov αιώvα όταv άvoδoς στηv ηγεμovία συvoδεύτηκε με «oυκoυμεvικές ιδέες» επιβoλής τωv Αμερικαvικώv αξιώv επί τωv υπoλoίπωv. Στηv αvάλυση τoυ ιδεαλισμoύ-oυτoπισμoύ-διεθvισμoύ-κoσμoπoλιτισμoύ ως αρχώv πoυ θα μπoρoύσαv vα ρυθμίσoυv τo διεθvές σύστημα, o Carr πρoχωρεί στηv πιo κάτω σαρωτική και ιστορικά θεμελιωμένη κριτική:

«[στηv κριτική αυτώv πoυ πρoβάλλoυv ασαφή κριτήρια και διαδικασίες για τηv oργάvωση τoυ διεθvoύς συστήματoς] Τo τι πρoσάπτεται δεv είvαι ότι τα αvθρώπιvα όvτα δεv τηρoύv τις αρχές τoυς. Ελάχιστη σημασία έχει τo γεγovός ότι o Ουίλσov, πoυ σκέφθηκε πως τo δίκαιo είvαι πιo πoλύτιμo [αγαθό] απo τηv ειρήvη, και o Briand πoυ σκέφθηκε πως η δικαιoσύvη πρoηγείται της ειρήvης, και o κ Eden πoυ πίστευε στηv Συλλoγική Ασφάλεια, δεv κατόρθωσαv vα πείσoυv τoυς συμπατριώτες τoυς vα εφαρμόσoυv με συvέπεια αυτές τις αρχές. Τo τι έχει σημασία είvαι ότι αυτές oι υπoτιθέμεvες απόλυτες και oικoυμεvικές αρχές δεv ήταv καθόλoυ αρχές αλλά ασυvείδητες αvταvακλάσεις εθvικώv επιλoγώv βασιμέvωv σε συγκεκριμέvη ερμηvεία τoυ εθvικoύ συμφέρovτoς σε μια συγκεκριμέvη ιστoρική στιγμή. [παρά τo ότι υπάρχει κoιvό αίσθημα περί αvάγκης για ειρήvη, τάξη, συvεργασία, κλπ] ...μόλις γίvει απόπειρα vα εφαρμoσθoύv αυτές oι αφηρημέvες αρχές σε μια συγκεκριμέvη πoλιτική κατάσταση, απoκαλύπτovται ξεκάθαρα ότι είvαι κεκαλυμμέvα εγωιστικά και ιδιoτελή συμφέρovτα. Η χρεωκoπία τoυ oυτoπισμoύ δεv βρίσκεται στηv απoτυχία vα τηρήσει τις αρχές, αλλά στηv αvικαvότητά τoυ vα πρoτείvει κάπoιo [αξιόπιστo] απόλυτo και αvιδιoτελές κριτήριo διαχειρισμoύ τωv διεθvώv σχέσεωv. ...[κατά τov ρεαλιστή] τα [πρoτειvόμεvα] απόλυτα κριτήρια τoυ oυτoπιστή, είvαι υπo τηv αίρεση της κoιvωvικής τάξης πραγμάτωv, και γι' αυτό είvαι πoλιτικά. Τo [διεθvές] πoλιτικό ήθoς πρέπει vα ερμηvεύεται με πoλιτικoύς όρoυς. Κάθε πρoσπάθεια [στις διεθvείς σχέσεις] vα εξευρεθoύv κριτήρια ήθoυς εκτός της πoλιτικής είvαι καταδικασμέvη vα απoτύχει.»[10]. [ΝΒ μέμνησον μεταψυχροπολεμική εποχή]   

Στo ίδιo πλαίσιo, ιδιαίτερα ως πρoς τo θέμα της «ηθικoλoγίας» ως εισρoής στηv διπλωματική πρακτική, θα μπορούσαμε να προσθέσουμε τις απόψεις του George Kennan οι οποίες συνειρμικά παραπέμπουν, επίσης, στις θέσεις των νεοφιλελεύθερων αναλυτών στους οποίους αναφερθήκαμε στο δεύτερο κεφάλαιο. Επικριτικός όσον αφορά τις παραδoσιακές φιλελεύθερες διεθνιστικές τάσεις στηv άσκηση της διπλωματίας τωv ΗΠΑ, και αvαφερόμεvoς τηv σχέση της μεταπoλεμικης διπλωματίας με τις ιστoρικές ρίζες της χώρας αυτής, o George Kennan έγραψε τα εξής: 

«θεωρώ ως τo μεγαλύτερo σφάλμα της πoλιτικής μας στo παρελθόv, αυτό πoυ θα ovόμαζα voμικo - ηθικoλoγική πρoσέγγιση στα διεθvή πρoβλήματα... Υπάρχει η πίστη ότι θα καταστεί δυvατό vα ελεγχθoύv oι χαoτικές και επικίvδυvες πρoσδoκίες τωv κυβερvήσεωv στo διεθvές σύστημα, με κάπoιo σύστημα καvόvωv και περιoρισμώv (…) Αυτή η πίστη, αδιαμφισβήτητα, εv μέρει απoτελεί μια Αγγλoσαξωvική αvτίληψη για τoυς vόμoυς πoυ διέπoυv τις σχέσεις τωv ατόμωv στo διεθvές πεδίo, και vα τoυς εφαρμόσει επί τωv κυβερvήσεωv όπως γίvεται εδώ [στηv Αμερική] με τoυς ιδιώτες... Αδυvατoύμε vα καταλάβoυμε ότι τo τι ήταv δυvατό για τις δεκατρείς απoικίες [τo 1776] στα πλαίσια oρισμέvωv συγκυριώv, δυvατό vα μηv είvαι εφικτό στo ευρύτερo διεθvές πεδίo»[11].

Ακόμη πιο επεξεργασμένες θέσεις για το θέμα της διεθνούς ηθικής και της διεθνούς κοινωνίας αναπτύσσει ο Hans Morgenthau στο κλασικό έργο του Politics Among Nations. Όπως και ο Kennan, ο Morgenthau αναδείχθηκε ως κορυφαίος διεθνολόγος σε μια περίοδο – αμέσως μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο – όταν στις Ηνωμένες Πολιτείες είχε αναπτυχθεί μεγάλη διαμάχη για την συνέχιση του απομονωτισμού ή την αλλαγή προς παρεμβατισμό και που αναμενόμενα τα ηθικά και νομικά κριτήρια αυτού του ρόλου έγιναν αντικείμενο μεγάλης ακαδημαϊκής και πολιτικής διαμάχης. Δεν θα ήταν υπερβολή να υποστηριχθεί πως τόσο ο Morgenthau, όσο και ο Kennan είχαν ως κύριο στόχο την τάση που ανέπτυσσαν οι ΗΠΑ για άσκηση ηγεμονικό ρόλο με αφετηρία την κλασική αιτιολόγηση των ισχυρών κρατών τα οποία μόλις αποκτούσαν ηγεμονική θέση αφ’ ενός ασπάζονταν τον κοσμοπολιτισμό και αφ’ ετέρου ενεργούσαν στην επιβολή τους επί άλλων λαών.

Κυριότερος στόχος όπως καταφαίνεται στα κείμενά του ήταν να καταδείξει την πολυπλοκότητα των ηθικών διλημμάτων στην διεθνή σκηνή και να εισαγάγει κριτήρια μετριοπάθειας και αυτοσυγκράτησης στην άσκηση ισχύος στον διεθνή χώρο[12]. [ΝΒ Αυτό βασικά είναι ο πολιτικός ρεαλισμός] Βεβαίως, είναι δύσκολο εάν όχι αδύνατο να συνοψιστεί ένα τεράστιο έργο και οι θετικές-αρνητικές κριτικές. Γι’ αυτό θα περιοριστώ σε μερικά μόνο κρίσιμα σημεία που αφορούν τις έννοιες της ηθικής και της κοινωνίας στον διεθνή χώρο. Στηριζόμενος στην ιστορική παρατήρηση πως η φύση της διεθνούς πολιτικής οδηγεί σ’ ένα διαρκή αγώνα μεταξύ των κρατών για αύξηση της ισχύος[13], τόνισε πως αυτό οδηγεί σε ένταση μεταξύ εναλλακτικών ηθικών επιλογών οι οποίες εάν δεν ληφθούν υπόψη οδηγούν τόσο σε διπλωματικές επιλογές που στερούνται ηθικής βάσης όσο και σε επιλογές που αποσταθεροποιούν τις διακρατικές σχέσεις. Βασικά επιχειρήματα του Morgenthau ως προς το θέμα της ηθικής, της ισχύος και των κριτηρίων διακρατικής συμπεριφοράς είναι τα πιο κάτω:

[ΝΒ Τα πιο κάτω αποτελούν την πιο ουσιαστική τοποθέτηση για το ζήτημα της επέμβασης στη διεθνή πολιτική.]

·       «ο πολιτικός ρεαλισμός έχει συνείδηση του γεγονότος πως οικουμενικά ηθικά κριτήρια στην αφηρημένή τους μορφή δεν μπορούν να έχουν εφαρμογή στην δράση των κρατών και γι’ αυτό θα πρέπει να διυλίζονται ανάλογα με συγκεκριμένες περιστάσεις στον τόπο και στον χρόνο. (…)

·       Έχει επίσης συνείδηση της έντασης που υπάρχει μεταξύ ηθικών επιταγών και των αναγκών επιτυχούς πολιτικής δράσης. (…)

·       Τόσο τα κράτη όσο και ο ιδιώτης πρέπει να στηρίζουν τις πολιτικές τους ενέργειες [στην διεθνή πολιτική] με οικουμενικά κριτήρια όπως η ελευθερία, (…) η εθνική επιβίωση (…) η σύνεση και η προνοητικότητα, (…) Ο ρεαλισμός θεωρεί τη σύνεση – την στάθμιση των συνεπειών εναλλακτικών πολιτικών ενεργειών – ως την υπέρτατη πολιτική δεξιοτεχνία (…)

·       Η πολιτική ηθική κρίνει τις ενέργειες από τα πολιτικά τους αποτελέσματα. (…)

·       Ο πολιτικός ρεαλισμός αρνείται να ταυτίσει τις ηθικές φιλοδοξίες ενός συγκεκριμένου έθνους με τους ηθικούς νόμους που ελέγχουν τις τύχες της οικουμένης. (…)

·       Μια ιμπεριαλιστική πολιτική έχει πάντοτε ανάγκη από μια ιδεολογία. (…) Στην σύγχρονη εποχή, υπό την επιρροή πολιτικών φιλοσοφιών του Δαρβίνου και του Σπένσερ, οι ιδεολογίες του ιμπεριαλισμού προτιμούν επιχειρήματα που στηρίζονται στην βιολογία. (…)

·       Δεν υπάρχει μια παγκόσμια κοινωνία και μια οικουμενική ηθική.

·       Το έθνος-κράτος γεμίζει την διάνοια, την ψυχή, και την καρδιά των ανθρώπων με ιδιαίτερες εμπειρίες, με ιδιαίτερα κριτήρια πολιτικής ηθικής και ιδιαίτερους σκοπούς πολιτικής δράσης. Αναπόφευκτα, επομένως, τα μέλη του ανθρωπίνου είδους δεν ζουν και δρουν πολιτικά όχι ως μέλη μιας παγκόσμιας κοινωνίας αλλά ως μέλη μιας εθνικής κοινωνίας που καθοδηγείται από τα δικά της εθνικά ηθικά κριτήρια και τις δικές της ηθικές νόρμες. (…)

·       [Επομένως, η διπλωματία ενός κράτους πρέπει να καθοδηγείται από ορισμένα κριτήρια] πρέπει να απεκδύεται τον πνεύμα σταυροφορίας (…) οι αντικειμενικοί σκοποί της εξωτερικής πολιτικής πρέπει να ορίζονται με όρους εθνικού συμφέροντος και πρέπει να στηρίζονται σε επαρκή ισχύ. (…)

·       τα κράτη πρέπει να είναι πρόθυμα να συμβιβαστούν επ’ όλων των θεμάτων τα οποία δεν είναι ζωτικά για τα συμφέροντά τους.

·       [Ο λόγος για τον οποίο ο 20ος αιώνας είναι πιο ασταθής απ’ ότι ο 19^ος αιώνας είναι επειδή] ενώ ο εθνικισμός επιθυμεί ένα έθνος σ’ ένα κράτος ο διεθνιστικός εθνικισμός [δηλαδή η τάση κάποιων να προβάλουν την δική τους ηθική και τα δικά τους συμφέροντα ως οικουμενικά] των καιρών μας διεκδικεί από ένα έθνος και ένα κράτος το δικαίωμα να επιβάλει τα δικά του κριτήρια και νόρμες σε οικουμενικό επίπεδο επί των άλλων εθνών»[14]. 

Παρατηρούμε πως ο Morgenthau, όπως και οι Kennan και Carr, στηρίζει τις θέσεις του σε ορισμένες σταθερές υποθέσεις διεθνών σχέσεων.

·       Πρώτο, αμφισβητείται η δυνατότητα – πέραν ορισμένων γενικών αρχών όπως η ελευθερία ή το δικαίωμα για ζωή – ύπαρξης διεθνούς ηθικής.

·       Δεύτερο, η πηγή άντλησης ηθικών κριτηρίων τα οποία σχετίζονται με πολιτικές επιλογές είναι το κάθε κράτος και η κοινωνία του.

·       Τρίτο, τα ιστορικά παραδείγματα δείχνουν πως η επίκληση οικουμενικής ηθικής έχει ιδιοτελή κίνητρα και πάντοτε σχετίζεται με ηγεμονικούς στόχους.

·       Τέταρτο, δεν υπάρχει διαφωνία για την ανάπτυξη της «διεθνούς κοινότητας των κρατών». Η προβολή αυτής της θέσης, όμως, όπως και με τους αναλυτές της Βρετανικής σχολής, συνοδεύεται από επιχειρήματα που τονίζουν τους περιορισμούς που επιβάλλει η ανθρωπολογική ετερότητα των εθνών που είναι άμεσα και ζωτικά συναρτημένη με την ύπαρξη εθνοκρατών και τις Υψηλές Αρχές του Διεθνούς Δικαίου που επιχειρούν να την κατοχυρώσουν.

·       Πέμπτο, το βασικό κριτήριο που εισάγει μετριοπάθεια και κατευνασμό των διεθνών προβλημάτων είναι η προσήλωση όλων στην διασφάλιση του συμφέροντος επιβίωσης το οποίο πρέπει να στηρίζεται σε επαρκή ισχύ.

·       Συνολικά χωρίς αυταπάτες για τις δυνατότητες «αλλαγής του κόσμου», οι πιο πάνω θέσεις θεωρούν τον ηγεμονισμό βασικό αίτιο πολέμου, προτείνουν ισορροπία ισχύος για να ελεγχθούν οι αναθεωρητικές συμπεριφορές, και προβάλλουν παράγοντες όπως προσήλωση στο εθνικό συμφέρον, σύνεση, ελευθερία και εγκράτεια ως κριτήρια ειρηνικών και σταθερών σχέσεων μεταξύ των κρατών.    

Σύνοψη περί κυριαρχίας

Πρώτον, η εθνοκρατική κυριαρχία εξασφαλίζει μια ελάχιστη συμφωνία ως προς την διεθνή τάξη πραγμάτων στις σχέσεις μεταξύ των ανεξαρτήτων κρατών που υπάρχουν και λειτουργούν στο άναρχο διεθνές σύστημα[15].

Δεύτερον, η εθνοκρατική κυριαρχία εισαγάγει, ως φυσικό επακόλουθο της αναρχίας, τις δύο κυριότερες αρχές κάθε συστήματος συλλογικής ασφάλειας, δηλαδή την αρχή της κυριαρχικής ισοτιμίας και της μη επέμβασης. Όπως ήδη τονίστηκε, εάν αμφότερες οι αρχές, ισχύσουν, είτε λόγω εθελούσιας τήρησής τους από όλα τα κράτη είτε λόγω επιβολής τους από διεθνείς θεσμούς με νομιμοποιημένες εξουσίες και μέσα εφαρμογής τους, τότε προσεγγίζουμε την «ιδεατή συλλογική ασφάλεια». Η «ιδεατή συλλογική ασφάλεια» έγινε αντικείμενο πρακτικού πειράματος κατά την διάρκεια του μεσοπολέμου με την Κοινωνία των Εθνών αλλά και μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο με το λιγότερο φιλόδοξο σχέδιο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών[16].

Τρίτο, η εθνοκρατική κυριαρχία κατοπτρίζει την πραγματικότητα ύπαρξης διακριτών πολιτικών-κοινωνικών συλλογικών οντοτήτων και βοηθά στην αποτροπή χάους, δηλαδή να περιέλθει το διεθνές σύστημα σε κατάσταση σύγκρουσης της μορφής «όλοι εναντίον όλων»[17].

Τέταρτο, είναι το κυριότερο νομικό εργαλείο των μη ηγεμονικών και μη αναθεωρητικών κρατών (ή απλώς των κρατών που είναι ικανοποιημένα με το status quo) για να αμυνθούν κατά παραγόντων όλων των λειτουργιών και όλων των μορφών διεθνών δρώντων που θα ήθελαν να απουσιάζουν τα εμπόδια που θέτει η κρατική κυριαρχία[18]. Ως τέτοιοι παράγοντες θα μπορούσαν να αναφερθούν οι

δικτάτορες,

οι επίδοξοι αυτοκράτορες,

οι εγκληματίες,

οι τρομοκράτες,

οι αναρχικοί,

οι διεθνιστές επαναστάτες

MKO τα οποία εξαρτώνται από διάφορες υπηρεσίες και διεθνικούς δρώντες όπως ο Σόρος

Κάθε άλλος εξωπολιτικός δρών του οποίου οι ενέργειες είναι διανεμητικών προεκτάσεων

και οι κοσμοπολίτες-ουτοπιστές που προκαλούν ποταμούς πολιτικού ορθολογισμού με τις αφελείς αντιλήψεις τους περί πολιτικής συγκρότησης.

Για τους τελευταίους, όπως είδαμε πιο πάνω, μερικές «κριτικές» θεωρήσεις υπερβάλλουν σε τέτοιο βαθμό που στρέφονται με ιεραποστολικό ζήλο κατά του κράτους, υπονομεύουν με πάθος τους θεσμούς ασφαλείας και επιζητούν την επιστροφή σε μεσαιωνικές «κοινοτικές» καταστάσεις. Υιοθέτηση αυτών των θέσεων στο επίπεδο μεμονωμένων γραφικών διανοουμένων δυνατό τέτοιες θέσεις να είναι ασήμαντες. Υιοθετούμενες στο επίπεδο της πολιτικής ηγεσίας, όμως, λειτουργούν διαλυτικά για το κρατικά πολιτικά συστήματα και για το ευρύτερο διακρατικό σύστημα. Δεν είναι τυχαίο, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, πως ένα από τα βασικότερα επιχειρήματα των «κριτικών κονστρουκτιβιστών» την δεκαετία του 1990 είναι πως η υιοθέτηση μεγάλου μέρους των θέσεών τους από την Σοβιετική ηγεσία προς το τέλος της δεκαετίας του 1980 οδήγησε σε «αλλαγή», δηλαδή κατάρρευση του Σοβιετικού κράτους. Δεν υπάρχει αμφιβολία, υποστηρίχθηκε πιο πάνω, πως υιοθέτηση απολιτικών και υπονομευτικών θέσεων σ’ ένα πολιτικό σύστημα οι οποίες αντιμάχονται τους λόγους ύπαρξής του οδηγεί στη διάλυση και κατάρρευσή του. Το πρόβλημα όμως είναι πως αυτό δεν γεννά παγκόσμια κυβέρνηση, διεθνή κοινωνία ή κάποιας μορφής διεθνούς ρύθμισης αλλά απλώς ανακατανέμει την ισχύ, τους ρόλους και τα συμφέροντα.

Πέμπτο, η κρατική κυριαρχία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην αέναη διαμάχη μεταξύ των εκάστοτε ηγεμονικών δυνάμεων και των λιγότερο ισχυρών δυνάμεων οι οποίες επιδιώκουν ανεξαρτησία, αυτονομία και παρεμπόδιση των επεμβάσεων στην εσωτερική τους πολιτική. 

Έκτο, η κρατική κυριαρχία είναι η κεντρική έννοια και η κεντρική διακρατική πρακτική γύρω από την οποία περιστρέφεται και ενδεχομένως θα αναπτυχθεί το διεθνές διακρατικό σύστημα στην βάση της ισοτιμίας και της μη επέμβασης. Δηλαδή, είναι το διακρατικό καθεστώς το οποίο προσφέρει την δυνατότητα ελάχιστης ρύθμισης στις σχέσεις μεταξύ των μονάδων του άναρχου διεθνούς συστήματος.

Έβδομο, με δεδομένη την απουσία οικουμενικών ιδεολογικών συγκλίσεων και των αντικειμενικών δυσκολιών εγκαθίδρυσης παγκόσμιων εξουσιαστικών δομών, το κυρίαρχο κράτος θεωρείται η βασική μονάδα του διεθνούς συστήματος, μέσο της οποίας καθίσταται εφικτή η ανάπτυξη οικονομικών και άλλων συναλλαγών στον διεθνή χώρο[19]. Στο ίδιο πλαίσιο, εάν και όταν ο ηγεμονισμός και ο αναθεωρητισμός στην βάση κριτηρίων δυνάμεως δεν υπερισχύουν, η ύπαρξη των κρατικών δομών, η αρχή της διακρατικής ισοτιμίας και η τήρηση-σεβασμός της κρατικής κυριαρχίας των άλλων κρατών διασφαλίζουν τις προϋποθέσεις άσκησης του δικαιώματος της εσωτερικής αυτοδιάθεσης και εφαρμογής των θεμελιωδών προνοιών του διεθνούς δικαίου όπως διαμορφώθηκε τους τελευταίους αιώνες (βλ. επόμενο κεφάλαιο).

Όγδοο, όλα τα θέματα που εξετάσαμε σχετίζονται με άπειρα ζητήματα «πολιτικής φιλοσοφίας του διεθνούς χώρου» που αφορούν την ελευθερία, την ηθική, τα δικαιώματα, τις υποχρεώσεις, την δικαιοσύνη, την παραγωγή και κατανομή αγαθών, την σχέση εξουσίας και ατόμων και τον ρόλο της ισχύος. Ενώ όλα τα ζητήματα πολιτικής φιλοσοφίας – στην βάση του «πάρε-δώσε» και των συνεχών «εξισορροπήσεων συμφερόντων» (“checks and balances”) και ηθικών αξιών στο εσωτερικό των ομοιογενών κοινωνιών – έχουν απαντηθεί σ’ όλα τα βιώσιμα έθνη-κράτη, στο διεθνές επίπεδο έχουν απαντηθεί ελάχιστα ερωτήματα πολιτικής φιλοσοφίας (και για πολλούς κανένα). Στο πλαίσιο αυτό, η αμφισβήτηση της κρατικής κυριαρχίας ως καθεστώτος ρύθμισης των διακρατικών σχέσεων έχει, βασικά, δύο αφετηρίες: Πρώτο, ηγεμονικές επιδιώξεις. Δεύτερο, ιδεολογικά ή συγκεχυμένα και αστάθμητα κίνητρα. Αμφότερες οι τάσεις, περιβάλλονται από πλήθος άλλων θέσεων και απόψεων πολλών αποχρώσεων  και κινήτρων, συχνά διαπλέκονται στο επίπεδο της διακρατικής πολιτικής δράσης και κατά καιρούς επιχειρούν στοχαστικά άλματα – κατά κόρον είτε αυθαίρετα είτε ουτοπικά – υπέρβασης του δικαιώματος των διακριτών συλλογικών οντοτήτων για αυτονομία και ανεξαρτησία. Όπως διαπιστώθηκε στα δύο κεφάλαια που προηγήθηκαν, όλα αποδεικνύονται, μάταια και εφήμερα.

Ένατο, οι προσπάθειες ανάπτυξης διεθνών κανονιστικών ρυθμίσεων επηρεάζεται άμεσα από την στενή σχέση  μεταξύ ηθικής, ισχύος και ηγεμονισμού. Η ακαδημαϊκή και πολιτική διαμάχη γύρω από το διεθνές δίκαιο και τους διεθνείς θεσμούς, όπως θα αναφερθεί στο επόμενο κεφάλαιο, ταλαντεύεται μεταξύ θετικιστικών θέσεων και απόψεων υπέρ της διαφύλαξης της ανθρωπολογικής ετερότητας των κρατών και διεθνιστικών απόψεων διαφόρων αποχρώσεων που επιζητούν την υπέρβαση της πολιτικής έκφρασης της διεθνούς ετερότητας, δηλαδή την κρατική κυριαρχία. Όπως και οι άλλες έννοιες, οι απαντήσεις προς την μια ή την άλλη κατεύθυνση συναρτώνται με ζητήματα που αφορούν τον τρόπο που εκτιμάται ότι τίθεται το θέμα κοινωνία-ηθική στον παγκόσμιο χώρο. Δηλαδή, συναρτώνται με ερωτήματα πολιτικής φιλοσοφία τα οποία ενώ έτυχαν, όπως μόλις τονίστηκε, απάντησης στο εσωτερικό κάθε βιώσιμου κράτους, στον διεθνή πολιτική παρατηρείται μεγάλο έλλειμμα βιώσιμων απαντήσεων που σέβονται την διεθνή ετερότητα ή προτείνουν αξιόπιστα και μη ηγεμονικά την κατάργησή της.

Δέκατο, εάν τα προαναφερθέντα συναρτώνται με πραγματικές καταστάσεις και προβλήματα του διεθνούς χώρου τίθεται το ερώτημα κατά πόσον υπάρχει επείγουσα ανάγκη σκόπιμης αποδυνάμωσης ή κατάργησης της κρατικής κυριαρχίας, ή, αντίθετα, οι προσπάθειες επιβάλλεται να κατατείνουν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Εάν υποστηρίζεται πως η αρχή της κρατικής κυριαρχίας πρέπει να αποδυναμωθεί ή να καταργηθεί – και δεδομένου ότι αυτό αναπόφευκτα έχει αναδιανεμητικές επιπτώσεις – ποιες θα είναι οι επιπτώσεις στην διεθνή ιεραρχία και την διεθνή κατανομή ισχύος και συμφερόντων; Αναμφίβολα υπάρχουν άπειρες αποχρώσεις απαντήσεων και διαφορετικές φιλοσοφικές-ιδεολογικές τοποθετήσεις. Οπωσδήποτε, όμως, υπάρχει ένα φιλοσοφικό και μεθοδολογικό σταυροδρόμι μετά από το οποίο η κίνηση είναι προς δύο διαφορετικές κατευθύνσεις: Η μια κατεύθυνση οδηγεί στην παγίωση της ετερότητας στην βάση της ισοτιμίας και της μη επέμβασης. Ακολουθώντας αυτή την κατεύθυνση, η άφιξη στην Ιθάκη, δηλαδή η ειρήνη και σταθερότητα στον διεθνή χώρο υπό συνθήκες ετερότητας, είναι ενδεχομένως δυνατή παρά τα εμπόδια, αν και σίγουρα όχι διασφαλισμένη καθότι το αντίθετο επιχείρημα θα αποτελούσε διολίσθηση σε εσχατολογικές υποσχέσεις.  Ενδεχομένως, όμως «ο πηγαιμός για την Ιθάκη, νάναι μακρύς» και το ταξίδι, όπως η ιστορική πείρα δείχνει, άλλοτε «ωραίο» και άλλοτε όχι. Η άλλη κατεύθυνση, η διεθνιστική, υπερβαίνει την κυριαρχία, αποδυναμώνει ή αναιρεί την μη επέμβαση και κατ’ ανάγκη αποβλέπει στην εξάλειψη της ετερότητας. Όσον αφορά την κανονιστική υπέρβαση της ετερότητας και των εμποδίων που αυτή θέτει (δηλαδή τα εμπόδια της κρατικής κυριαρχία που εκφράζουν ένα έκαστο έθνος-κράτος), το κριτήριο δεν είναι ποσοτικό αλλά ποιοτικό: Το ζήτημα που τίθεται στις διεθνείς σχέσεις δεν είναι το κατά πόσον η κανονιστική παράκαμψη ή υπέρβαση της κρατικής κυριαρχίας είναι, στην μια ή στην άλλη  μεμονωμένη περίπτωση, λογική και ορθολογιστική ενέργεια. Το ζήτημα είναι, εάν θεσμοθετηθεί κάτι τέτοιο χωρίς επαρκή πολιτική νομιμοποίηση σε παγκόσμιο ή περιφερειακό επίπεδο και χωρίς ασφαλιστικές δικλείδες, κατά πόσον ανοίγει παράθυρο ευκαιρίας για κάθε αυθαίρετη αναθεωρητική ή ηγεμονική αποσταθεροποιητική συμπεριφορά[20]. Η τάση σύγκλισης συμφερόντων των μεγάλων κρατών (και η προσαρμογή των πελατειακών συμφερόντων μικρότερων κρατών σ’ αυτή την λογική) δυνατό να είναι «ανώδυνη» (ή με βάση εκλογικευμένα ρασιοναλιστικά κριτήρια «το μικρότερο κακό»[21]) ενόσω θα περιορίζεται σε δράσεις εις βάρος κρατών ως προς τα οποία η κρατούσα άποψη είναι πως οι ηγέτες τους αποτελούν «κίνδυνο για την ειρήνη» και «εχθρό της διεθνούς κοινότητας». Τα μεγάλα προβλήματα θα ανακύψουν εάν και όταν οι αντιφάσεις δεν αφορούν μόνο τις σχέσεις ισχυρών και λιγότερο ισχυρών αλλά μεταξύ των μεγάλων κρατών. Για να μη αναφερθούμε στο πολύ πιο πρόσφατο παράδειγμα του ψυχρού πολέμου και την αδρανοποίηση του ΟΗΕ, θα μπορούσαμε να φέρουμε ως παράδειγμα το σύστημα ισορροπίας ισχύος και τις προσπάθειες εγκαθίδρυσης κονσέρτου δυνάμεων, σύστημα στο οποίο πολλοί σήμερα επανέρχονται, ιδιαίτερα στο πλαίσιο του κυρίαρχου νεοφιλελεύθερου παραδείγματος[22]. Τον 19^ον αιώνα, το σύστημα ισορροπίας ισχύος επιχειρήθηκε να μετατραπεί σε ηγεμονικό κονσέρτο δυνάμεων, απόπειρα που αποδείχθηκε βραχύβια. Είναι χαρακτηριστική η απάντηση του καγκελαρίου Βίσμαρκ σε συνομιλία που είχε με ρώσο διπλωμάτη και καταγράφηκε. Πιο συγκεκριμένα, όταν σε συνομιλία του με τον Γερμανό Καγκελάριο ένας Ρώσος διπλωμάτης χρησιμοποίησε την λέξη «χριστιανοσύνη» ο Βίσμαρκ τον ρώτησε: «Τι εννοείς με την λέξη χριστιανοσύνη;». Ο διπλωμάτης απάντησε: «Ορισμένες Μεγάλες Δυνάμεις». Ο Βίσμαρκ απάντησε: «Και τι συμβαίνει αν δεν συμφωνούν μεταξύ τους;»[23].

Οι τελευταίες επισημάνσεις, οδηγούν στο επόμενο κεφάλαιο, όπου θα θιγούν λεπτομερέστερα το αντιφάσεις, τα προβλήματα και οι προοπτικές ανάπτυξης διεθνούς κανονιστικής τάξης πραγμάτων και τα προβλήματα που δημιουργούν οι διεθνείς επεμβάσεις.

--------------------------------------

Το παρόν ως προς την διεθνoύς νομιμότητα αντλεί από ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΣΥΓΚΛΗΘΕΝ ΑΠΟ ΤΗΝ

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Πλαίσιο αρχών για μια δίκαιη και βιώσιμη λύση του Κυπριακού με γνώμονα το Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο

[Αναρτημένο με εισαγωγικά και άλλα σχόλια στην ιστοσελίδα, http://www.ifestosedu.gr/32RuleofLaw.htm]

Διεθνής και Ευρωπαϊκή Νομιμότητα: Η εφαρμογή της δεν είναι ευθύγραμμη υπόθεση. Συναρτάται αρνητικά:

 Την συνεπαγόμενη αρχή της αυτοβοήθειας (ανάγκη επαρκούς εσωτερικής και εξωτερικής ισχύος για να διασφαλιστεί η εθνοκρατική κυριαρχία),

·                τα δύο μέτρα και δύο σταθμά στην διπλωματία των κρατών, την  «τυπική λογική» των εθνικών συμφερόντων που οδηγούν σε απειλές και αναθεωρητικές αξιώσεις,

·                τις ηγεμονικές πολιτικές στο πλαίσιο των ρευστών υπερπόντιων εξισορροπήσεων, στις ανορθολογικές εισροές ανεξέλεγκτων διεθνικών δρώντων,

·                τις εξίσου ανορθολογικές επαναστατικές αντιλήψεις και στις λανθασμένες εκτιμήσεις για τον χαρακτήρα και τις λειτουργίες του διεθνούς συστήματος, καθώς και τις προθέσεις και τους σκοπούς όσων απειλούν την διεθνή νομιμότητα.

Ειρηνική επίλυση συμβατή με την διεθνή νομιμότητα: 

-Αρχές του Διεθνούς και Ευρωπαϊκού Δικαίου που αφορούν στην επίλυση διεθνών διενέξεων

-Η μη συμμόρφωση προς αυτές τις αρχές μπορεί όχι μόνον να θέσει σε κίνδυνο την επιτυχία οποιουδήποτε σχεδίου επίλυσης, ενσωματώνοντας σε αυτό στοιχεία αντικρουόμενα με το διεθνές δίκαιο και αποδυναμώνοντας την βιωσιμότητά του, αλλά και να αποτελέσει αποσταθεροποιητικό στοιχείο στο μέλλον.

Μια πολιτική επίλυση αντίθετη με τις γενικά παραδεδεγμένες αρχές του διεθνούς και ευρωπαϊκού δικαίου μπορεί να αποτελέσει "προηγούμενο" σε άλλες περιπτώσεις διενέξεων με σοβαρές επιπτώσεις για την σταθερότητα της διεθνούς τάξης.

 Βασικές αρχές και προσεγγίσεις

-Δικαίωμα της αυτοδιάθεσης.

-Η ειρηνική διευθέτηση των διαφορών,

-η κυριαρχία,

-ανεξαρτησία

-και ισότητα των κρατών,

-η απαγόρευση της επίθεσης

-η μη αναγνώριση των συνεπειών της βίας

-ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων,

-της ελευθερίας, της δημοκρατίας και της αρχής του κράτους δικαίου,

Βασικές Αρχές του Διεθνούς Δικαίου

Βασικές αρχές πάνω στις οποίες βασίζεται το Διεθνές Δίκαιο και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτές είναι, συνοπτικά,

·       η ειρηνική διευθέτηση των διαφορών, η κυριαρχία,

·       ανεξαρτησία και ισότητα των κρατών,

·       η απαγόρευση της επίθεσης και η μη αναγνώριση των συνεπειών της

·       και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ελευθερίας, της δημοκρατίας και της αρχής του κράτους δικαίου.

Οι Θεμελιώδεις Αρχές:

1.      Η Ειρηνική Επίλυση των Διαφορών

Η Έννοια της Αρχής: Το Άρθρο 2(3) του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών προβλέπει ότι "Όλα τα μέλη θα διευθετούν τις διεθνείς διενέξεις τους με ειρηνικά μέσα και με τέτοιο τρόπο ώστε να μην διακινδυνεύονται η διεθνής ειρήνη, ασφάλεια και δικαιοσύνη". Κατά συνέπεια, ένας διακανονισμός που θέτει, ή μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη διεθνή ειρήνη και σταθερότητα και δε συμβαδίζει με τα αποδεκτά πρότυπα δικαιοσύνης, δεν μπορεί να είναι συμβατός με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το Χάρτη για όλα τα κράτη.

Οι όροι του Σχεδίου Αννάν στην πραγματικότητα θα ενέκλειαν την αστάθεια στον πυρήνα της επίλυσης του Κυπριακού και θα οδηγούσαν αναπόφευκτα σε αυξημένες τριβές και αποσταθεροποίηση

2.      Η Κυριαρχία, Ανεξαρτησία και Ισότητα των Κρατών

Η Έννοια της Αρχής

Το διεθνές δίκαιο, καθώς και το δίκαιο της ΕΕ, βασίζεται στην αναγνώριση ανεξάρτητων και κυρίαρχων κρατών. Στις σχετικές αρχές συμπεριλαμβάνονται η υποχρέωση μη-επέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις των κρατών και ο σεβασμός της εδαφικής ακεραιότητας όλων των κρατών. Επιπλέον, το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης προβλέπει ότι ενόσω ο λαός ενός κράτους έχει το δικαίωμα να συμμετέχει στη διακυβέρνηση του κράτους αυτού, η ελεύθερη επιλογή του λαού του κράτους, σύμφωνα με τις βασικές διεθνείς και ευρωπαϊκές αξίες, πρέπει να γίνεται σεβαστή σε διεθνές επίπεδο.

Το Σχέδιο Αννάν βασίζεται πάνω στη κατάργηση της νόμιμης και αναγνωρισμένης Κυπριακής Δημοκρατίας. Επιπλέον, το δικαίωμα της επέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις της Κύπρου, το οποίο διατηρούν η Ελλάδα, η Τουρκία και η Μεγάλη Βρετανία ως εγγυήτριες δυνάμεις σύμφωνα με την Ιδρυτική Συνθήκη της 16 Αυγούστου 1960 και το οποίο με το Σχέδιο Αννάν επεκτείνεται έτσι ώστε να συμπεριλαμβάνει την εδαφική ακεραιότητα, την ασφάλεια και την συνταγματική τάξη

3.      Η Απαγόρευση των Πράξεων και Συνεπειών της Επίθεσης

Η Έννοια της Αρχής

Η απαγόρευση της επίθεσης βρίσκεται στον πυρήνα της διεθνούς έννομης τάξης. Είναι ενσωματωμένη στο ευρύτερο διεθνές δίκαιο, στο διεθνές ποινικό δίκαιο, και σε αναφορά με συγκεκριμένες καταστάσεις. Η απαγόρευση των συνεπειών της επíθεσης σημαίνει το απαράδεκτο των πλεονεκτημάτων που έχουν αποκτηθεί με τη χρήση παράνομης βίας και βρίσκεται ενσωματωμένη, για παράδειγμα, στον κανόνα αναγκαστικού δικαίου περί της μη απόκτησης περιουσιακού τίτλου που είναι αποτέλεσμα βίας. Σε σχέση με την Κύπρο το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ υιοθέτησε τις αποφάσεις 541(1983) και 550 (1984), κηρύσσοντας την υποτιθέμενη "Τουρκική Δημοκρατία της Βορείου Κύπρου" (ΤΔΒΚ) παράνομη και καλώντας όλα τα κράτη να μην την αναγνωρίσουν. Επιπλέον, η εγκατάσταση Τούρκων εποίκων, σε μια προσπάθεια αλλοίωσης της δημογραφίας της νήσου Κύπρου, αντιτίθεται στις αρχές του διεθνούς δικαίου, ειδικά σε όσες είναι σχετικές με την αυτοδιάθεση και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Συγκεκριμένα, το Άρθρο 49 της ΙV Σύμβασης της Γενεύης περί Προστασίας των Πολιτών του 1949 ( η οποία επικυρώθηκε από την Κύπρο και την Τουρκία) απαγορεύει σε κατοχική δύναμη τη μεταφορά μέρους του πληθυσμού της στα κατεχόμενα εδάφη.

Το Σχέδιο Αννάν προέβλεπε τη νομιμοποίηση των πράξεων της «ΤΔΒΚ» και κατά προέκταση της ίδιας της «ΤΔΒΚ».

Ο Σεβασμός των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

Η Έννοια της Αρχής

Η Αρχή του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων απαιτεί η κυβέρνηση να προωθεί και να σέβεται πλήρως τα βασικά ατομικά δικαιώματα και τις ατομικές ελευθερίες που απορρέουν από τις διεθνείς συμβάσεις, την ευρωπαϊκή έννομη τάξη και από τα εθνικά συντάγματα. Τα ανθρώπινα δικαιώματα παίζουν έναν κρίσιμο ρόλο στο διεθνές δίκαιο και στο ευρωπαϊκό δίκαιο. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα δεσμεύει την Κύπρο και την Τουρκία. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχει υποστηρίξει σε αρκετές περιπτώσεις ότι από το 1974 η Τουρκία είναι άμεσα υπεύθυνη για συνεχείς παραβιάσεις βασικών θεμελιωδών δικαιωμάτων με την κατοχή του βορείου τμήματος της Κύπρου, την παρεμπόδιση εκτοπισμένων Ελληνοκύπριων πολιτών να επιστρέψουν στα σπίτια και στην ιδιοκτησία τους ή να έχουν πρόσβαση σε αυτά και να τα απολαμβάνουν, με την έλλειψη έρευνας για τη τύχη των χιλιάδων αγνοουμένων και με την αποτυχία της να προστατέψει την ανεξιθρησκία και την ελευθερία έκφρασης.

Οι ανεπάρκειες του Σχεδίου Αννάν

Με το Σχέδιο Αννάν, σοβαροί περιορισμοί πολιτικών και αστικών δικαιωμάτων και της ελευθερίας εγκατάστασης, παραβιάσεις της απαγόρευσης φυλετικών διακρίσεων και έντονες παραβιάσεις δικαιωμάτων ιδιοκτησίας και σεβασμού της κατοικίας, θα διατηρούνταν, ακόμα και θα διαιωνίζονταν, για όλους τους Κύπριους πολίτες και για πολλές δεκαετίες.

5.      Δημοκρατία

Η Σημασία της Αρχής

Η δημοκρατία αφορά στην εγκαθίδρυση και συνεχή ύπαρξη μιας γνήσια αντιπροσωπευτικής κυβέρνησης υπόλογης στο λαό. Απαιτεί την αποδοχή από τους πολίτες των βασικών κανόνων που διέπουν τη δημιουργία και οργάνωση ενός κράτους και τις σχέσεις του με  τους πολίτες. Απαιτεί επιπλέον τον πλήρη σεβασμό της βούλησης του λαού, όπως αυτή εκφράζεται από τους ψηφοφόρους και/ή από τους νόμιμους αντιπροσώπους τους. Η δημοκρατία βασίζεται στον κανόνα της πλειοψηφίας, με πλήρη αναγνώριση και εφαρμογή των δικαιωμάτων του ατόμου, των μειονοτήτων και των ομάδων, όπως απαιτείται. Η αρχή της δημοκρατίας αποτελεί ένα συνεχώς αυξανόμενης σημασίας μέρος του διεθνούς δικαίου και βρίσκεται στην καρδιά του ευρωπαϊκού δικαίου. Το Άρθρο 3 του Καταστατικού Χάρτη αναφέρεται σε πλουραλιστική δημοκρατία, σεβασμό για τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου ως αρχές του συστήματος του Συμβουλίου της Ευρώπης, ενώ το άρθρο 6 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση διακηρύσσει τις αρχές της ελευθερίας, της δημοκρατίας, του σεβασμού στα ανθρώπινα δικαιώματα και του κράτους δικαίου ως θεμελιώδεις αρχές της Ένωσης.

Οι ανεπάρκειες του Σχεδίου Αννάν

Η διαδικασία του Σχεδίου Αννάν, σύμφωνα με την οποία συμφωνίες, συντάγματα και νόμοι επιζητείται να επιβληθούν σε ένα ανεξάρτητο κράτος χωρίς να είναι το αποτέλεσμα μιας δημοκρατικής νομοθετικής διαδικασίας ή διαλόγου, δεν μπορεί να είναι σύμφωνη με την αρχή της δημοκρατίας. Όπως σύμφωνη με την αρχή αυτή δεν μπορεί να είναι ούτε η αριθμητική εξίσωση μεταξύ δυο δημογραφικά άνισων κοινοτήτων

6.      Το Κράτος Δικαίου

Η Έννοια Της Αρχής

Το κράτος δικαίου στο διεθνές δίκαιο προβλέπει ότι όλες οι επίσημες δραστηριότητες πρέπει να επιχειρούνται με τρόπο συμβατό με τις αρχές του δικαίου. Επίσης σημαίνει ότι νόμιμες διαδικασίες πρέπει να καθιερώνονται και να γίνονται σεβαστές προκειμένου οι αρχές του δικαίου να λειτουργούν αποτελεσματικά, έτσι ώστε, για παράδειγμα, η αρχή της δίκαιης δίκης να είναι ουσιαστική. Όπως έχει σημειωθεί παραπάνω (παράγραφος 15), τόσο το Συμβούλιο της Ευρώπης, όσο και η Ευρωπαϊκή Ένωση βασίζονται μεταξύ άλλων πάνω στην αρχή του κράτους δικαίου.

Δεν μπορεί να υπάρξει διεθνής νομιμότητα σε έδαφος παράνομα κατεχόμενο από ξένη δύναμη. Πράγματι, το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης εμποδίζεται από την άσκηση της κυριαρχίας πάνω σε μέρος του διεθνώς αναγνωρισμένου εδάφους του θέτει σε αμφισβήτηση την ίδια την Ευρωπαϊκή νομιμότητα.

Οι ανεπάρκειες του Σχεδίου Αννάν

Το Σχέδιο Αννάν πρότεινε την αντικατάσταση της Κυπριακής Δημοκρατίας με ένα νέο κράτος το οποίο δύσκολα θα μπορούσε να προσφέρει μια σταθερή κυβέρνηση, καθώς θα ενείχε το στοιχείο της αστάθειας, όπως έχει σημειωθεί παραπάνω. Επιπλέον, οι περιορισμοί των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δυνατότητας ελεύθερης επιδίωξής τους σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και υπό το καθεστώς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των γενικών αρχών του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων που απορρέουν από τις διεθνείς συνθήκες που δεσμεύουν την Κύπρο (π.χ. Διεθνείς Συμβάσεις για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα), θα προσέβαλλαν σοβαρώς τις έννοιες της ορθής απονομής δικαιοσύνης και του κράτους δικαίου.

--------------------------------------

Π. Ήφαιστος,  προσχέδιο σημειώσεων

Μεταπτυχιακό και κύκλος διαλέξεων

Πολιτικός Ρεαλισμός, Ειρηνική επίλυση διαφορών, εθνικό συμφέρον και ισορροπία – Η άλλη πλευρά του κατευνασμού, των ζεϊμπέκικων, των κουμπαριών, των ιδεαλιστικών θεωρήσεων της διπλωματίας, των νομικίστικων θεωρήσεων των διεθνών θεσμών και των διεθνιστικών δογμάτων για την πορεία του κόσμου

Θεμελιώδης θέση: Το διεθνές σύστημα και οι διεθνείς θεσμοί είναι εθνοκρατοκεντρικά και η πολιτική πράξη απαιτείται να είναι ορθολογιστική και συμβατή με την φύση του διεθνούς συστήματος και τα εθνικά συμφέροντα των κρατών που είναι συμβατά με την διεθνή νομιμότητα. Η διεθνής νομιμότητα απαιτείται να στηρίζεται από επαρκή διπλωματική και στρατιωτική ισχύ.

Θουκυδίδης: Σε ένα διεθνές σύστημα ανεξαρτήτων κρατών (άναρχο) όπου υπάρχουν αίτια πολέμου ισχύουν τα εξής:

Ισχύς, Ισορροπία, δίκαιο, ειρηνική επίλυση των διαφορών. «Το δίκαιο λογαριάζεται όταν υπάρχει ίση δύναμη και όταν δεν υπάρχει για την επιβολή του ο ισχυρός επιβάλλει ότι του επιτρέπει η δύναμή του και ο αδύναμος υποχωρεί και προσαρμόζεται»

Ελευθερία-Ανεξαρτησία. «Όσοι είναι ελεύθεροι το χρωστούν στην δύναμή τους»

Βασικές παραδοχές Πολιτικού Ρεαλισμού (sum up Grieco)

1.    Τα κράτη είναι οι βασικοί δρώντες της διεθνούς πολιτικής

2.    Το Διεθνές σύστημα τιμωρεί τα κράτη τα οποία είτε υπερεξαπλώνονται είτε παραλείπουν να στηρίξουν τα ζωτικά τους συμφέροντα

3.    Η κυριαρχία (εσωτερική-εξωτερική αυτοδιάθεση) και η συνεπαγόμενη διεθνής αναρχία (απουσία κυβέρνησης των κυβερνήσεων) διαμορφώνουν τις δομές, τις στάσεις, τις συμπεριφορές και τις αποφάσεις.

4.    Υπό συνθήκες αναρχίας κα αιτιών πολέμου τα κράτη νοιάζονται για την ισχύ τους και προετοιμάζονται για σύγκρουση (Carr: Ο πόλεμος στις διεθνείς σχέσεις παραμονεύει όπως η αλλαγή κυβέρνησης ή καθεστώτος στις ενδοκρατικές σχέσεις). Ενίοτε δεν συνεργάζονται ακόμη και αν έχουν κοινό συμφέρον να το πράξουν.

5.    Τα κράτη δεν νοιάζονται μόνο για τα απόλυτα κέρδη αλλά και τα σχετικά.

6.    Ανασφάλεια λόγω φόβου άνισης ανάπτυξης και διλήμματα ασφαλείας.

7.    Οι διεθνείς θεσμοί είναι εξαρτημένες μεταβλητές των ισχυρών δρώντων.

Φιλελεύθεροι, νεοφιλελεύθεροι, λειτουργιστές  κεντρικές υποθέσεις

1.    Τα κράτη δεν είναι ενιαίοι δρώντες και δεν είναι λειτουργούν, κατ’ ανάγκη, ορθολογιστικά. (Σχόλιο: είναι ευαίσθητα στο κόστος όφελος, άλλοι είναι ισχυροί δρώντες και άλλοι λιγότερο ισχυροί και οργανωμένοι, άλλοι είναι σφικτά ενιαίοι άλλοι υποψήφιοι για διάλυση)

2.    Εμπόριο, οικονομία, αλληλεξάρτηση οδηγούν σε εγκατάλειψη συμπεριφορών εξωτερικής πολιτικής με όρους ισχύος και ισορροπίας. (Σχόλιο: η  ιστορική εμπειρία δείχνει ότι η αλληλεξάρτηση διαφοροποιημένων δομών μπορεί να εξελιχθεί συγκρουσιακά)

3.    Τα απόλυτα κέρδη επαρκούν για να υπάρξει συνεργασία (νεοφιλελεύθεροι) (Σχόλιο: δεν επαρκούν γιατί τα σχετικά κέρδη είναι τα σημαντικότερα – βλ. κείμενα Grieco et al)

4.    Οι διεθνείς θεσμοί μπορούν και «πρέπει» να λειτουργούν ως ανεξάρτητες μεταβλητές (Σχόλιο: υπόθεση που ποτέ δεν επαληθεύτηκε)

5.    Οι διεθνείς θεσμοί επειδή δεν μπορούν να λειτουργούν ως ανεξάρτητες μεταβλητές «πρέπει» να τύχουν «ηγεμονικής διαχείρισης» (Σχόλιο: αξιολογική θέση, δεν γίνεται απόεκτή από λιγότερο ισχυρούς δρώντες, δεν υπάρχει τρόπος διαβάθμισης της «ηπιότητας» του ηγεμονισμνού: «πόσες βόμβες και νεκροί είναι ο «ήπιος» ηγεμονισμός)

6.    «Δόγμα ήπιας ισχύος» (Σχόλιο. φιλελεύθεροι – αξιολογική θέση, σήμερα διακηρυγμένο μέρος της στρατηγικής των ισχυρών κρατών).

Ελληνικές προβλέψεις στον ελληνικό ακαδημαϊκό ή «ακαδημαϊκό» χώρο.

Πολιτικοί Ρεαλιστές αρχές της δεκαετίας του 1990.

·       Επίκεινται μεγάλες ανακατανομές συμφερόντων,

·       μεγάλες συγκρούσεις,

·       διείσδυση της δεσπόζουσας ηγεμονικής δύναμης,

·       άνομες και καταχρηστικές διεθνείς επεμβάσεις,

·       μεταβατική φάση πριν την είσοδο σε μια νέα ηγεμονική αντιπαράθεση.

·       Απαιτείται ισχυρή άμυνα, συμμετοχή στους διεθνείς θεσμούς,

·       οριοθέτηση των ζωτικών συμφερόντων,

·       κατάθεση αιτημάτων (πχ υποβολή αίτησης ένταξης της Κύπρου στην ΕΕ),

·       ετοιμότητα διαπραγματεύσεων από θέση ισορροπίας.

·       Πελατειακές σχέσεις με ισχυρά κράτη στην βάση αμοιβαιότητας.

Κατευναστές «προτάσεων πολιτικής»:

·       «η Κύπρος δεν μπορεί και δεν πρέπει να υποβάλει αίτηση ένταξης στην ΕΕ»,

·       «ο πόλεμος τελείωσε πλέον και εισερχόμαστε σε φάση ειρηνικής επίλυσης των διαφορών», η παγκοσμιοποίηση καθιστά την κυριαρχία περίπου περιττή.

·       Προβλέψεις Κουλουμπή/Βερέμη στο «Ελληνική Εξωτερική πολιτική»: (verbatim – σ. 92-93 – Αρκετά μεγάλη πιθανότητα να συμβούν) «η αλληλεξάρτηση οδηγεί σε λύση των προβλημάτων», και οδεύουμε σε:

·       δημοκρατικά πολιτεύματα και εφαρμογή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων,

·       κλίμα συναίνεσης των μεγάλων δυνάμεων,

·       κοινή στρατηγική των μεγάλων δυνάμεων για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντολογικών προβλημάτων και της υπανάπτυξης στις περιφέρειες,

·       καθώς επίσης και ζητήματα τρομοκρατίας,

·       ναρκωτικών, μαζικής μετακίνησης προσφύγων,

·       αντιμετωπίζονται από κοινού μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων και όχι μόνο καταστέλλονται … αλλά επιπλέον αντιμετωπίζονται προληπτικά

·       !!! Στα Βαλκάνια γίνεται σεβαστή η αρχή του απαραβίαστου των συνόρων,

·       επιλύονται ειρηνικά οι διαφορές, οικονομική αλληλεξάρτηση,

·       πλήρης προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των μειονοτήτων και άλλων ομάδων πολλαπλής ή σύνθετης πολιτιστικής ταυτότητας,

·       απομονώνονται τάσεις ρατσισμού, εθνοκάθαρσης, ξενοφοβίας …   

Πολιτικός Ρεαλισμός – Κριτήρια διπλωματίας

(Morgenthau et al)

1.    Εθνική ανεξαρτησία, Διεθνές Δίκαιο, μη επέμβαση (Καταστατικός Χάρτης ΟΗΕ – διεθνής νομιμότητα)

2.    Το εθνικό συμφέρον είναι η κορυφαία έννοια των διεθνών σχέσεων και ο άξονας διεθνών συναλλαγών και διαπραγματεύσεων (Morgenthau)

3.    Διπλωματικές στάσεις διεπόμενες από σύνεση, αυτοσυγκράτηση, σωφροσύνη, υπευθυνότητα, προνοητικότητα (Morgenthau)

4.    Εκτίμηση συμφέροντος εμπλεκομένων και όχι εκτιμήσεις περί καλών ή άλλων προθέσεων. (Morgenthau)

5.    Μέριμνα για ισορροπία ως προϋπόθεση διαπραγματεύσεων. (Waltz)

6.    Συνεκτίμηση των θέσεων, απόψεων, εθνικών συμφερόντων της άλλης πλευράς (που είναι συμβατά με την διεθνή νομιμότητα) και ετοιμότητα να τα ικανοποιήσεις υπό ορισμένες προϋποθέσεις. (Morgenthau)

7.    Η ηθική είναι συνάρτηση της πολιτικής (Maciavelli, Carr, Rawls).

8.    Morgenthau: «Το δίλημμα της ηθικής στις διεθνείς σχέσεις είναι μεταξύ εθνικών συμφερόντων ασύνδετων με την πολιτική πραγματικότητα και εθνικών συμφερόντων που απορρέουν από την πολιτική πραγματικότητα». [Δημιουργία προϋποθέσεων πολιτικής πραγματικότητας από την οποία να μπορούν, εκατέρωθεν, να αντληθούν πολιτικά συμπεράσματα].

9.    Morgenthau και τα τέσσερα κριτήρια διπλωματίας.

a.    Η διπλωματία πρέπει να στερείται ιεραποστολικής και ιδεαλιστικής προαίρεσης.

b.    Η διπλωματία πρέπει να ορίζεται με όρους εθνικού συμφέροντος και να στηρίζεται σε επαρκή ισχύ.

c.     Η διπλωματία πρέπει να αναλύει την διεθνή πολιτική χωρίς να παραλείπει να συμπεριλάβει τις παραστάσεις εθνικού συμφέροντος των άλλων κρατών.

d.    Τα κράτη πρέπει να είναι έτοιμα να συμβιβαστούν επί όλων των θεμάτων που δεν θίγουν τα ζωτικά συμφέροντα.

10. Morgenthau και οι πέντε προϋποθέσεις συμβιβασμού

a.    Αποφυγή νομικίστικων και προπαγανδιστικών θέσεων ή άσκοπων για την διεθνή πολιτική εκκλήσεων για δίκαια και δικαιοσύνη (Σχόλιο. που στην διεθνή πολιτική όλοι τα βλέπουν διαφορετικά σύμφωνα με τα συμφέροντά τους).

b.    Ποτέ μην βάλεις τον εαυτό σου σε θέση από την οποία δεν μπορείς να υποχωρήσεις χωρίς να χάσεις την αξιοπρέπειά σου και την οποία δεν μπορείς να εκπληρώσεις χωρίς να διατρέξεις θανάσιμους κινδύνους (Σημείωση. Γι’ αυτό έπρεπε να πείσουμε την Τουρκία μέσα από μια συνδυαστική χρήση διπλωματικών μέσων και αποτρεπτικών αμυντικών μέσων).

c.    Ποτέ μην επιτρέπεις σε ένα αδύναμο σύμμαχο να λαμβάνει τις (στρατηγικές) αποφάσεις για εσένα. (Σχόλιο. Γι’ αυτό και σε όλες τις ακαδημαϊκής αναλύσεις για την σύζευξη Ελλάδας-Κύπρου αναφερόταν ότι απαιτείται το στρατηγικό πρόσταγμα να το έχει η Αθήνα όπως και την στρατηγική ευθύνη – ο από κοινού προσδιορισμός των σκοπών είναι άλλη υπόθεση).

d.    Οι Ένοπλες δυνάμεις είναι το μέσο και όχι ο αφέντης της πολιτικής.

Ρεαλισμός και Ειρηνική Επίλυση του κυπριακού

The Cyprus problem and the Greco-Turkish conflict: Causes of war and the European option - published in Irini Chila (ed.), La Grece dans le sud-est europeen: enjeux regionaux et perspectives (Herodotos, Paris, 2004) – Σε πολλές άλλες εκδοχές σε διάφορες δημοσιεύσεις από το 1983 και εντεύθεν. (http://www.ifestosedu.gr/6CyCausesWar.htm)

Στρατηγική αρχικά τριών επιπέδων: Ισορροπία, κίνητρα αξιοπρεπούς συμβιβασμού συμβατού με την διεθνή και ευρωπαϊκή νομιμότητα και παραγωγικές διαπραγματεύσεις

1) Αποτροπή-ισορροπία στο κεντρικό μέτωπο Ελλάδας – Τουρκίας

2) Προεκταταμένη αποτροπή-υψηλό κόστος στο τοπικό επίπεδο στην Κύπρο σε συνάρτηση με αποτελεσματική σύζευξη των δύο χώρων

3) Υποβολή αίτησης ένταξης της Κύπρου ως μέσω διπλωματικής εξισορρόπησης και ως τρόπος άντλησης κριτηρίων επίλυσης συμβατών με την διεθνή νομιμότητα.

Θέσεις που υιοθετήθηκαν

1.    Διαπραγματεύσεις ειρηνικής επίλυσης και ανατροπής των τετελεσμένων χωρίς ισορροπία δυνάμεων και συμφερόντων είναι ανέφικτη.

2.    Ισορροπία δυνάμεων στο κεντρικό επίπεδο και τοπικά με προεκτεταμένη αποτροπή (extended deterrence). – Δημιουργεί κίνητρα (incentives to comply with rational criteria) διαπραγματεύσεων.

3.     Υποβολή αίτησης ένταξης της Κύπρου με την ΕΕ και «οδικό χάρτη» της πορείας της τουρκικής ένταξης που θα συνδέει βασανιστικά την συμπεριφορά της με την ειρηνική επίλυση των διαφορών στην Κύπρο και στις διμερείς σχέσεις σύμφωνα με την διεθνή νομιμότητα.

4.    «Κίνητρα» προς την Τουρκία «αξιοπρεπούς διεξόδου»:

a.    Υψηλό κόστος σε περίπτωση επιχείρησης κατάληψης Κύπρου, υψηλότατο κόστος επίθεσης κατά της Ελλάδας ή σε περίπτωση επέκτασης της διένεξης διμερώς λόγω σύγκρουσης στην Κύπρο (casus belli Ελλάδας από 1983 και εντεύθεν).

b.    Καρότο: χείρα βοηθείας στην ενταξιακή πορεία της Τουρκίας (όχι βεβαίως «δώστα όλα» παραμένοντας έτσι χωρίς διαπραγματευτικά όπλα).

c.     Φάσμα αδιεξόδου και εγκλωβισμού Τουρκίας στην Κύπρο που θα καθιστούσε την αποχώρηση (με ταυτόχρονη αποχώρηση της Ελλάδας) πολιτικά λογική και πολιτικά (από τουρκικής άποψης) εφαρμόσιμη.

d.    Παραστάσεις προς τρίτους ότι η εφαρμογή της διεθνούς νομιμότητας είναι διέξοδος για όλους.

e.    Κατευνασμό (ή υπονόμευση υποκριτικών ισχυρισμών) με αντιμετώπιση μειονοτικών προβλημάτων μέσω της ευρωπαϊκής νομιμότητας (βλ. μεταγενέστερη έκθεση εμπειρογνωμόνων που προσφέρει πλήρη περιγραφή - http://www.ifestosedu.gr/32RuleofLaw.htm.

f.      Η ευρωπαϊκή νομιμότητα καθιστά τις διχοτομικές «συμφωνίες» του 1977 και 1979 ανενεργές και ξεπερασμένες (διέξοδος για Τουρκία) [Μετά το 1977 η ελληνική πλευρά τις ερμήνευε ως «ενιαίο κράτος» και η τουρκική πλευρά ως συνομοσπονδία για να κατέχει τον Βορρά και να ελέγχει τον νότο].

g.    Ένταξη ανεξαρτήτως λύσης ούτως ώστε να ισχυροποιηθεί η διαπραγματευτική θέση της ελληνικής και ευρωπαϊκής πλευράς και να εκμαιεύσει βιώσιμη επίλυση.

h.    Προβλέφτηκε: Η ένταξη ανεξαρτήτως λύσης είναι νομοτελειακή εκ του γεγονότος ότι η ΕΕ είναι νομικός δρών δεσμευμένος με τις συμβάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κτλ, την ευρωπαϊκή νομιμότητα, το κράτος δικαίου και τις δημόσιες δεσμεύσεις για εφαρμογή των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας (οι οποίες ήταν ευνοϊκές για μια ειρηνική επίλυση αν η Τουρκία συναινούσε). Προϋπόθεση τέτοιων αναλυτικών δεξιοτήτων απαιτεί καλή γνώση της ΕΕ, της φυσιογνωμίας της, των λειτουργιών της, των δυνατοτήτων της και των αδυναμιών της.

i.      Φάσμα αδικαιολόγητου και ασύμφορου για τα τουρκικά εθνικά συμφέροντα αδιεξόδου («αποτρέπεται κατάληψη εκτός και αν εκτελέσει μια ασύμφορη γι’ αυτή γενοκτονία», «παγιδεύεται στρατιωτικά στην Κύπρο», «δυσχεραίνονται οι διπλωματικές της επιλογές», αντιμετωπίζει σθεναρή ελληνική στάση υπέρ της διεθνούς και ευρωπαϊκής νομιμότητας).

j.      Η Άγκυρα συνειδητοποιεί ότι στον άλλο δίσκο των σχέσεων με την Ελλάδα υπάρχουν περισσότερα οφέλη αν συναινέσει σε μια απαγκίστρωση από την Κύπρο και μια συνολική ειρηνική επίλυση των διαφορών.

5.    Λίγο πριν ή λίγο μετά την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ και ενώ συντρέχουν οι διαπραγματεύσεις Τουρκίας – ΕΕ η Ελληνική πλευρά επιδιώκει μια συνολική ειρηνική επίλυση των διαπραγματεύσεων με εμπλοκή του ΟΗΕ, της ΕΕ, των ΗΠΑ και των άμεσα εμπλεκομένων.

Αντί αυτών πλήθος ελλήνων διανοουμένων σε συνεργασία με αξιωματούχους των αγγλικών υπηρεσιών και ιδρυμάτων που χρηματοδοτεί ο Σόρος και άλλοι διεθνικοί αδιαφανείς δρώντες συμμετείχαν στην συγγραφή του σχεδίου Αναν που ακύρωνε την ειρηνική επίλυση των διαφορών στο τρίγωνο Ελλάδα-Τουρκία-Κύπρος.

     Οι διαπραγματευτές δεν είχαν και πολλά πράγματα να κάνουν γιατί μέσα από μια διαπραγμάτευση ένταξης νέου μέλους η εφαρμογή του ευρωπαϊκού κεκτημένου μιας υποψήφιας χώρας που πληροί τα κριτήρια του κράτους δικαίου και τα οικονομικά κριτήρια είναι ευθύγραμμη υπόθεση.

Η θέση ότι η καταστροφή είναι εις βάρος της ελληνικής πλευράς μόνο είναι λάθος: Η Τουρκία έχει το ίδιο ζωτικό συμφέρον βιώσιμης λύσης όσο και η ελληνική πλευρά. Αν βεβαίως τους δοθεί η Κύπρος απνευστί και αμαχητί είναι άλλη υπόθεση. Το ίδιο ισχύει για τα 12 μίλια, την Θράκη, τις νήσους, νησίδες και βραχονησίδες και εσχάτως κατοικημένα νησιά του Αιγαίου.

Θουκυδίδης. «Το δίκαιο λογαριάζεται όταν υπάρχει ίση δύναμη και όταν δεν υπάρχει για την επιβολή του ο ισχυρός επιβάλλει ότι του επιτρέπει η δύναμή του και ο αδύναμος υποχωρεί και προσαρμόζεται»

Σχόλιο. Στην ισχύ συμπεριλαμβάνουμε την γνώση, το φρόνημα, την προσήλωση στα εθνικά συμφέροντα, την απουσία συνειδητών ή ανεπίγνωστων εγκάθετων ξένων συμφερόντων.

Ελληνική Ρεαλιστική Θεωρία για το επίμαχο ζήτημα. Inter alia

          Πλατιάς/Ήφαιστος, Ελληνική Αποτρεπτική Στρατηγική 1992

          Πλατιάς, το Νέο Διεθνές Περιβάλλον 1990 συγγραφή, δημοσίευση 1994

          Ελληνική Εθνική Στρατηγική: η περίπτωση της ευρωπαϊκής προοπτικής της Κύπρου (δημοσιευμένο δοκίμιο αναρτημένο στην διεύθυνση http://www.ifestosedu.gr/63GreekStrategy.htm

Ομιλία εις μνήμη Γιάννου Κρανιδιώτη, δημοσιευμένο δοκίμιο αναρτημένο στην διεύθυνση http://www.ifestosedu.gr/42CYEUKranidiotisMemory.htm

          Κύπρος- ΕΕ: δοκίμιο διαδρομή, σκοποί και αποτελέσματα.  Δημοσιευμένο δοκίμιο αναρτημένο στην διεύθυνση http://www.ifestosedu.gr/19AnanKrispisdokimio.htm

          Προκλήσεις στο Αιγαίο, αποτρεπτική στρατηγική - χειραφετημένη ανάλυση δημοσιευμένα άρθρα αναρτημένα στην διεύθυνση http://www.ifestosedu.gr/103DeterrenceStrategy.htm  

In Memoriam Γιάννου Κρανιδιώτη 2010 http://www.ifestosedu.gr/42memoriamkranidioti.htm